27 juni 2005

Samenzweerders

Intelligent, een rijke stijl, complotten, psychologisch onder druk staande personages en zeer goed gedocumenteerd. De debuutroman van Michael André Bernstein heeft alles in zich om zeer overtuigend te zijn. Toch doet hij dat niet. Samenzweerders gaat ten onder aan de ambitie en kennis van zijn auteur. 

Als je al ruim zeshonderd pagina’s kunt samenvatten in enkele zinnen, zou je kunnen zeggen dat de roman gaat over Galicia, een grensstadje tussen Oostenrijk en Rusland, dat aan de vooravond van de Eerste Wereldoorlog geteisterd wordt door een serie moorden en geweld. Jacob Tausk, een joodse spion in dienst van Graaf-gouverneur Wiladowski, krijgt ? als de familie van Wiladowski zelf getroffen wordt door het geweld ? verregaande bevoegdheden om het geweld een halt toe te roepen. Wat Wiladowski echter niet weet is dat zijn spion in wie hij al zijn vertouwen legt, een dubbele agenda hanteert en dat in het kamp van Tausks andere meester een samenzwering wordt beraamd. 

Een groot aantal verhaallijnen en een bijna even groot aantal personages wordt opgevoerd, maar zowel de verhaallijnen als de personages lijken op elkaar en hoewel je als lezer de eerste pagina’s nog wel onder de indruk kunt zijn van de intelligentie, breedsprakigheid en psychologische spanning die het boek je lijkt te gaan bieden, raak je al snel daarna geïrriteerd door het volledige gebrek aan afwisseling ? of misschien beter gezegd: de bijna laboratorische opzet van het boek.

Gedetailleerde, analytische beschrijvingen gaan vooraf aan eindeloze monologen en dialogen die op hun beurt weer worden gevolgd door pagina’s lange brieven. Alles geschreven in dezelfde rijke en intelligente, maar tegelijkertijd nietszeggende stijl die op den duur een vervelend trucje wordt en die slechts zelden weet te verrassen.

De psychologische uitwerking van de karakters, waar Bernstein duidelijk veel aandacht aan heeft willen besteden, faalt: ze weten niet te overtuigen en lijken op plaatsen ? door de volledige gelijkheid in stijl en taalgebruik ? inwisselbaar. Ook de politieke spanning van een land aan de vooravond van een oorlog, geteisterd door samenzweringen en moorden, wordt niet overtuigend gebracht. Hoewel er herhaaldelijk op wordt gewezen dat de situatie in het land verslechterd en dat het lijden onder de bevolking erger wordt, voel je het als lezer niet en moet je maar aannemen dat het zo is. 

Bernstein is hoogleraar Literatuurwetenschappen aan Berkeley, Californië en recensent voor onder andere Times Literary Supplement. Zijn kennis heeft zich echter tegen zichzelf gekeerd: literatuur is geen laboratorium waarin vaste wetten gelden en waarin met de juiste bestanddelen en onder de juiste omstandigheden een geslaagde proef tot stand kan worden gebracht. Noem het de kracht om te overtuigen, gevoel, passie of talent, maar er zal iets extra’s moeten worden toegevoegd om een roman te laten slagen. Als Samenzweerders iets aantoont dan is het dat wel. Wellicht had Bernstein beter een non-fictie boek over dit tijdperk kunnen schrijven: zijn kracht lijkt meer te liggen in een uitvoerige documentatie dan in het psychologiseren van karakters. 

Michael André Bernstein
Samenzweerders
2005
Oorspronkelijke titel Conspirators
Vrt. door Paul Syrier
De Bezige Bij
ISBN 90 234 1286 9

AMvdP

 

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

20 november 2017

Het leven ontwijken

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 november 2007

Een aantal jaren geleden heb ik een boek gelezen getiteld De kunst van het niets doen. Veel mensen reageerden met: "Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen." Daar ging het boek echter helemaal niet over. Dat boek ging over Taoïsme en de gebeurtenissen in je leven op je af laten komen, van alle kanten bekijken, en dan weer verder gaan met je leven. Niet steeds in willen grijpen, dingen naar je hand willen zetten of bezweren. In het nu leven, de weg gaan die klaarblijkelijk zo moet zijn. Bij dit boek reageren mensen hetzelfde "Dat is toch dat boek van die dominee die niet in God gelooft? Dat is toch die atheïst?." Opschudding alom.

Een aantal jaren geleden heb ik een boek gelezen getiteld De kunst van het niets doen. Veel mensen reageerden met: "Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen." Daar ging het boek echter helemaal niet over. Dat boek ging over Taoïsme en de gebeurtenissen in je leven op je af laten komen, van alle kanten bekijken, en dan weer verder gaan met je leven. Niet steeds in willen grijpen, dingen naar je hand willen zetten of bezweren.

Lees meer