Nietzsche – Niesky – Nijinsky

Nietzsche ? Niëzky ? Nijinsky: De dans van Zarathustra

‘Ik werd geboren op 15 oktober 1844 op het slagveld van Lutzen. Mijn voorouders waren Poolse edellieden (Niëzky).’
Deze woorden schreef Friedrich Nietzsche in een van zijn koortsachtige waanzinbrieven, vlak voordat hij voorgoed zijn verstand verloor. Niëzky is de fictieve voorvader van de Übermensch die centraal staat in Nietzsche’s filosofie. De Übermensch is lichaam én geest, denken én dansen, de volledig tot wasdom gekomen mens in volmaakte eenheid met zichzelf. Zarathustra is Dionysos en Apollo in één gedaante.

Nietzsche zelf, in tegenstelling tot zijn Zarathustra, is een uitermate sterk voorbeeld van een denker die er niet in slaagde zijn denken te leven. Als stijve, sociaal onhandige intellectueel slaagde hij er geenszins in het leven tot een dans te maken.

‘Wat kan de geest van een filosoof liever zijn dan van een goed danser.’

Vaslav Nijinsky is een zinderende Russische danser, misschien wel de grootste die onze geschiedenis heeft voortgebracht. Hij danst het leven, en in het dansen vinden we zijn ideeën terug. Hij werd geboren in het jaar dat Nietzsche waanzinnig werd. In zijn schizoïde dagboeken wordt duidelijk dat hij, gevangen in zijn lichaam, een onderontwikkeld denken heeft. Hij maakt daarbij veelvuldig verwijzingen naar Nietzsche, om uiteindelijk ook als waanzinnige aan zijn einde te komen.

'Ik beschouw het theater als het leven. Ik ben geen verzinsel. Ik ben het leven. Het theater is het leven. Ik ben het theater. Ik weet wat een oog is. Een oog is theater. Hersens zijn publiek. Ik ben een oog in hersens. Ik houd er van in de spiegel te kijken en een oog op mijn voorhoofd te zien.'

De dans van Zarathustra is een fictieve dialoog tussen Nietzsche en Nijinsky, beide afstammelingen van de door Nietzsche bedachte Übermensch Niëzky. Nietzsche zat gevangen in zijn hoofd, Nijinsky in zijn lichaam, de dialoog brengt denker en danser samen. Ze deelden dezelfde voorliefde voor Dionysos en stegen uit boven logica en techniek door met lichaam en ziel op te gaan in hun vakgebied.

Het boek is gebaseerd op een theaterdialoog die in 2001 haar première kende in New York. Door korte fragmenten uit Nietzsche’s werken en Nijinsky’s dagboeken wordt de dialoog gevoerd, door de auteur voorzien van filosofisch commentaar.
Het resultaat is een fascinerend gesprek tussen twee wonderlijke persoonlijkheden.

En welke betekenis heeft dan die waanzin, waaruit zowel de tragische als de komische kunst ontstond, de Dionysische waanzin? Zingend en dansen doet de mens zich kennen als lid van een hogere gemeenschap. Het gaan en spreken heeft hij verleerd, hij is op weg om dansend en zingend de lucht in te vliegen.
Nietzsche

Mijn polsslag is een aardbeving. Ik ben een aardbeving. Ik weet dat als er geen aardbevingen zijn de aarde zal uitdoven, en dat daardoor het hele leven van de mens zal uitdoven. 
Nijinksy

Nietzsche ? Niënzky ? Nijisky: De dans van Zarathustra
C.W. Maris van Sandelingenambacht
Uitgeverij Duizend & Een
ISBN 9071346331
Prijs: 12,50 euro

Judith@literairnederland.nl 

 

Recent

19 oktober 2018

De man die wachtte

18 oktober 2018

Een strijdbare vrouw

17 oktober 2018

Snippers vol belofte

Literair Nederland - 10 jaar geleden

28 oktober 2008

Kwetsbare poëzie

Recensie door Wouter

De nieuwe bundel van dichter en journalist Hilbrand Rozema kent lange zinnen van weinig woorden. En zoals een Groninger betaamt, heeft die aan een half woord genoeg. Hoewel, weinig halve woorden, want Rozema floreert in taligheid. Dit brengt enerzijds prachtige constructies met zich mee, zoals de eenvoudige maar prachtige beginzinnen van de vierdelige cyclus ‘Losgeregende bloesems’: ‘Het licht van de zon / op de losgeregende bloesems.’

Lees meer