30 augustus 2004

De hoeder van kudden

Het boek van de week is een gedicht van Pessoa, op een bijzondere manier op het scherm gebracht. Toen ik het gedicht las kwam bij de regel ‘ Mijn zwaard is zwaar, mijn armen zijn ontkracht’  een sterk beeld op. Het was het beeld van Hans Kesting in een geweldige rol in het toneelstuk De Cid van Corneille uitgevoerd door Toneelgroep Amsterdam. Hans Kesting staat op het toneel, een zeer verwond en afgepeigerd lichaam, extreem vermoeid en in zijn hand een echt buitenproportioneel houten zwaard. Een mooi beeld. Te groot. Een zo goed beeld dat ik meende dat het de lading van de regel heel goed zou kunnen ondersteunen. Dus ging ik op zoek naar dat beeld. De mooie catalogus van het Theater Instituut Nederland meldde dat er foto’s zijn van deze voorstelling, van Serge Ligtenberg, maar die waren te bezichtigen op afspraak. En het was nacht.Verder zoekend vond ik een foto van deze scène, veel minder groot dan bedoeld. Maar toch de foto, en iets van het beeld dat ik onthouden had zat er nog in. Dit is dus een gedicht dat plaatjes levert bij het gedicht. Een keuze uit wat er voorhanden is, een persoonlijke keuze uit wat je zoal vindt als je de afbeeldingzoeker van Google gebruikt. Op het voornoemde beeld na zocht ik de plaatjes in het Portugees, een groot en onvermoed voordeel van de tweetalige editie. Misschien dat de beeldassociaties van het Portugeessprekende deel van de internetwereld het resultaat iets dichter bij de mogelijke culturele belevingswereld van Pessoa brengt.
Het is een oefening in langzaam lezen, en voor wie het eens wil proberen: een mogelijkheid enig inzicht te krijgen in vertaalkeuzes. Jawel! En onvermoede associaties die evident blijken te zijn maar onmogelijk in de vertaling terug konden komen.

Abdicatie

Neem mij in uw armen, o eeuwige nacht,
En noem mij ? koning die ik ben ? uw zoon.
Vrijwillig deed ik afstand van mijn troon
Van dromen, die mij slechts vermoeidheid bracht.

Mijn zwaard, mijn armen zijn ontkracht,
een kalme, mannelijke hand heeft het genomen;
Mijn scepter heb ik neergelegd, mijn kroon,
Versplinterde symbolen vroeger macht.

Mijn maliënkolder, nu zo nutteloos,
Mijn sporen, rinkelend en waardeloos,
Heb ik achtergelaten op de koude trap.

’k Ontdeed mij, ziel en lichaam, van mijn koningschap
En keerde terug tot de aloude en kalme nacht
Gelijk het landschap bij het sterven van de dag

Fernando Pesssoa in Gedichten vertaling: August Willemsen. Uitgeverij De Arbeiderspers.

Om zelf enig onderzoek te kunnen doen naar welk beeld beter past dan het hier geplaatste, hier het gedicht in het Portugees. Boeiend is bijvoorbeeld te zoeken naar beelden bij realaza, eerste regel; van het tweede terzine, vertaald met koningschap. Ook regressei en natuurlijk sonhos leveren een rijke keuze. Zo'n rijke keuze dat ik niet kon kiezen.
Het kan beter, vind ik, het laatste couplet is beter geslaagd dan bijvoorbeeld het eerste. Omdat je op den duur zoekt naar minder eenduidig beeldmateriaal. Graag ontvang ik dan ook suggesties voor online plaatjes die een bepaald vers of een woord beter ondersteunen dan nu het geval is. Dit artikeltje is hier ook in het forum geplaatst, zodat suggesties over een betere verbeelding kunnen worden aangedragen. 

ABDICAÇÃO

Toma-me, ó noite eterna, nos teus braços
E chama-me teu filho… eu sou um rei
que voluntariamente abandonei
O meu trono de sonhos e cansaços.

Minha espada, pesada a braços lassos,
Em mão viris e calmas entreguei;
E meu cetro e coroa – eu os deixei
Na antecâmara, feitos em pedaços

Minha cota de malha, tão inútil,
Minhas esporas de um tinir tão fútil,
Deixei-as pela fria escadaria.

Despi a realeza, corpo e alma,
E regressei à noite antiga e calma
Como a paisagem ao morrer do dia.

Suggesties voor een een betere verbeelding zijn zeer welkom. 

mh

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer