16 augustus 2004

The heart is deceitful above all things

Enkele weken geleden zond R.A.M., het cultuurprogramma van de VPRO, een compilatie uit van de hoogtepunten uit het afgelopen seizoen. Al door verschillende mensen was ik gewezen op de uitzending van enkele maanden geleden over het Amerikaanse cultfenomeen J.T. LeRoy. Nieuwsgierig gemaakt door hun verhalen besloot ik eens goed te gaan zitten voor de herhaling van het interview met hem. LeRoy is zeer mensenschuw en verschijnt zelden voor de camera. Als hij al in het openbaar verschijnt (de meeste interviews handelt hij telefonisch af) vermomt hij zich onherkenbaar met een grote pruik en een enorme zonnebril. Zelden heeft een persoon en vervolgens zijn werk zo veel indruk op mij gemaakt. Helaas is zijn werk (nog) niet in het Nederlands vertaald, dus bij uitzondering een keer een niet-vertaald Boek van de Week. 

LeRoy debuteerde op twintigjarige leeftijd met Sarah (2000, Bloomsbury USA). Deze roman is sterk autobiografisch en vertelt het levensverhaal van een jongen die in zijn vroege jeugd meer meemaakt dan de meeste van ons in een heel leven. Hoe moeilijk LeRoy praat over zijn jeugd, zo ogenschijnlijk gemakkelijk schrijft hij zijn herinneringen op ? tot in de gruwelijkste details. 

J.T. LeRoy werd in 1980 geboren uit een veertienjarige prostituee. Na vier jaar lang een goed thuis te hebben gevonden bij pleegouders, eist Sarah, zijn moeder, hem weer op en begint zijn duizelingwekkende verhaal. Drugs, prostitutie, misbruik, (godsdienst)waanzin en een nomadenbestaan kenmerken de eerste twee decennia van zijn leven. 

De aan drugs verslaafde en in de prostitutie werkende LeRoy wordt door zijn dokter gevraagd zijn levensverhaal op te schrijven. Aanvankelijk puur op therapeutische basis, maar al snel ontdekt de arts het talent van de tiener. Met een fax als een van zijn weinige bezittingen leeft hij op straat. Zijn verhalen worden in deze periode onder meer gepubliceerd in The New York Press onder het pseudoniem Terminator. In 2001 werden deze verhalen gebundeld in The Heart Is Deceitfull Above All Things

The Heart is een verzameling van tien korte verhalen. Gezamenlijk laten ze de groei van de jonge Jeremiah zien. In 'Disappearances' maken we kennis met hem als vierjarig knulletje dat door zijn achttienjarige biologische moeder uit zijn adoptiegezin wordt gehaald om bij haar te gaan wonen. Op overtuigende wijze en zonder ooit te vervallen in zelfmedelijden beschrijft LeRoy de wanhoop van de kleuter die er aan zal moeten gaan wennen dat de vrouw die hij ma’am  moet noemen en die hem vanaf het allereerste moment inprent dat hij duivels is zijn echte moeder is. Indrukwekkend is de scène waarin hij wegloopt van Sarah (zijn biologische moeder) en zijn sneakers zijn enige houvast zijn: zij zijn het enige wat hij nog heeft van zijn adoptiegezin en hij is er heilig van overtuigd dat zij hem thuis zullen brengen. Tevergeefs. 

Jeremiah groeit op tussen de verslaafden, prostituees en op parkeerplaatsen en alsof dit nog niet genoeg is beland hij ook nog eens meerder malen voor een bepaalde periode bij zijn godsdienstgestoorde grootouders, die met een ijzeren regime het geloof er (letterlijk) ‘in rammen’. 

In tien verhalen ziet de lezer Jeremiah groeien en verder afglijden in de zelfkant van de samenleving. 'Natoma Street', het laatste verhaal van The Heart, is misschien wel het schrijnends: de vijftienjarige Jeremiah werkt in de prostitutie. Maar de klant betaalt hem niet; hij betaalt zijn klant. In sadomasochistische seks probeert hij verlichting en genegenheid te vinden en te kunnen boeten voor zijn duivelse aard: 'Sir,' I whisper, and I feel the tears swelling in my gut. 'Sir…hold me after, please, I’ll pay extra, please, after hold me.’ He says nothing. 'I’ll pay extra…’ I sound pathetic, but I can’t shut up. 'Please.’

Wie denkt dat zoveel ellende wel een juveniel en pathetisch verhaal moet opleveren, zal na het lezen van The Heart zijn mening moeten bijstellen. Hoewel LeRoy de verhalen wellicht als therapie geschreven heeft, is hij wel degelijk een begenadigd schrijver. Hij balanceert op het randje van ‘het op de huid zitten’ van zijn personages en de juiste afstand nemen van hen. En hij blijft altijd aan de goede kant. Hoewel het an sich tien korte verhalen zijn, is de opbouw van The Heart erg sterk en de ontwikkeling die zijn hoofdpersoon doormaakt in de tien verhalen is psychologisch geloofwaardig. LeRoy legt niets uit. Hij observeert en beschrijft. Zijn taalgebruik is direct, rauw, origineel en zo nu en dan erg geestig. LeRoy heeft zich bewezen als schrijver. Nu is het alleen hopen dat hij oneerbiedig gezegd ? niet blijft ‘teren’ op zijn jeugd, maar zich als schrijver verder zal ontwikkelen en in zijn roman de autobiografische vorm los zal kunnen laten. 

Of mijn aangeboren fascinatie voor de zelfkant van de samenleving of het feit dat LeRoy een generatiegenoot van mij is, invloed hebben gehad op de impact die The Heart op mij heeft gehad, kan ik niet uitsluiten. Wel kan ik stellen dat LeRoy een geboren auteur is en een veelbelovend talent dat het verdient om in de gaten te worden gehouden. Nu is het alleen nog wachten op een Nederlandse vertaling. 

J.T. LeRoy
The heart is deceitful above all things (2001, Bloomsbury USA)

http://www.jtleroy.com/

Op http://www.vpro.nl/programma/ram/afleveringen/17939577/items/16145575
is de genoemde aflevering van R.A.M. te bekijken. 

AMvdP

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

12 oktober 2017

Een antikrimi

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer