12 juli 2004

Een liefde zonder verzet

Ik had het al gelezen, dit wonderlijke boek van Rozier, directeur van het Instituut voor Jiddisje cultuur te Parijs. In het Frans, weliswaar: Un amour sans résistance. Naar aanleiding van de Nederlandse vertaling en de uiteenlopende recensies over het boek in respectievelijk Het Parool en de Volkskrant, heb ik ook de Nederlandse vertaling gepakt. Ik heb inmiddels begrepen uit het redactioneel van de afgelopen week dat ik mij daar niet voor hoef te schamen en was dan ook benieuwd naar alle verfijningen en subtiliteiten die ik wellicht in het Franse exemplaar had gemist. 

In Een liefde zonder verzet is een ‘ik-figuur’ aan het woord. Het is oorlog (WO II), Frankrijk is ‘bezet’ door de Duitsers maar collaboreert vrolijk mee. De ik-figuur is docent Duits en gepassioneerd door Duitse literatuur, in het bijzonder de verboden literatuur. Hoewel de hoofdpersoon niet precies lijkt te weten waarom bepaalde literatuur verboden is (‘ik denk omdat ze joden waren of onder joodse invloeden stonden’, wordt er ietwat naïef geconcludeerd), verhuizen de boeken naar een geheime kelder onder het ouderlijk huis waar veilig gelezen kan worden. Het egocentrische personage wekt weinig sympathie. Huwelijkspartner Claude kwijnt langzaam weg naast de boekenlezer en pleegt zelfmoord waarvan onbewogen verslag wordt gedaan. Een joodse jongeman, Herman, heeft het geluk door de hoofdpersoon ‘gered’ te worden en in de geheime kelder ondergebracht. In die kelder bedrijven de twee continu de liefde. De passie die er voor Claude niet was ( ‘Ik zag Claude liever gekleed. Voor een blote Claude had ik geen interesse.’) wordt onbeteugeld ingehaald met Herman. Het weerhoudt de hoofdpersoon er niet van ondertussen vertaalwerkzaamheden voor de Duitse bezetter te blijven verrichten. Als tegen het eind van de oorlog de SS-vriend van zus Anne om zeep wordt geholpen door de hoofdpersoon, laat deze de joodse Herman in diens uniform ontsnappen. Dat moet Herman dan alsnog met de dood bekopen; hij wordt door het verzet neergeschoten.

Alle Lansu (Het Parool) schrijft plompweg: ‘De verteller, een lerares Duits, […].’  Wineke de Boer (de Volkskrant) daarentegen zegt: ‘Rozier heeft het klaargespeeld nergens in deze roman uitsluitsel te geven over de vraag of zijn hoofdpersoon een man is of een vrouw. […] Om verschillende redenen neig je er toch toe de hoofdpersoon als een man te zien.’ 

De Boer heeft het natuurlijk bij het rechte eind: het blijft onduidelijk wat het geslacht is van de hoofdpersoon. In het Frans is dat taaltechnisch makkelijker te verwezenlijken dan in het Nederlands (omdat het bezittelijk voornaamwoord zich niet richt naar het onderwerp, maar naar het zelfstandig naamwoord waar het bij hoort). De vertaler is er toch in geslaagd dit cruciale gegeven in Een liefde zonder verzet door te voeren, zonder het origineel geweld aan te doen. Dat is een prestatie. Zelf ben ik ook geneigd te denken dat de hoofdpersoon een (homofiele?) man is, hoewel ik tijdens het lezen ook menigmaal het bewijs gevonden dacht te hebben van het tegendeel. Dit gegeven is op zich al reden genoeg om het boek te lezen, de mening over het geslacht van de hoofdpersoon zegt misschien meer over de lezer dan over de hoofdpersoon. 

Ik zei het in het begin al: het is een wonderlijk boek. De ongegeneerd antisemitische uitspraken, de naïeve visie op de oorlog, de passie voor de Duitse literatuur en het raadselachtige gevoelsleven van de hoofdpersoon. Rozier heeft met Een liefde zonder verzet een merkwaardig personage neergezet, dat schaamteloos de weinig fraaie houding van veel Fransen tijdens de oorlog lijkt te vertegenwoordigen. Dat het boek in Frankrijk toch enthousiast ontvangen is, is kenmerkend voor de Franse visie op literatuur; er zijn weinig taboes. Een mooi boek, echt Frans, zelfs in vertaling.

ST

Een liefde zonder verzet
Gilles Rozier
Vertaling Théo Buckinx
Ambo Anthos uitgevers
€ 16,95

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer