5 juli 2004

Haar lichaam weet het

Ogenschijnlijk hebben de twee novellen waaruit de roman Haar lichaam weet het van David Grossman is opgebouwd weinig raakvlakken, maar niets blijkt minder waar: hoewel de twee novellen sterk verschillen in kwaliteit, vertonen de hoofdpersonen uit de twee verhalen opvallende en schrijnende overeenkomsten.

In Waanzin, de eerste novelle, vertelt Shaoel voor het eerst in tien jaar het echte verhaal achter zijn huwelijk. Voor de buitenwereld is hij gelukkig getrouwd, maar diezelfde buitenwereld ziet niet dat zijn vrouw al tien jaar lang bijna iedere dag op bezoek gaat bij haar minnaar. Tien jaar zelfopoffering, begrip, enorme liefde, maar ook onzekerheid, woede en een gevoel van verlatenheid komen er in één nacht uit, als Shaoel vanaf de achterbank van een auto zijn verhaal vertelt aan zijn schoonzus: ‘Weer zwijgt hij en probeert te begrijpen hoe het komt dat hij die dingen vertelt, dat zijn duistere woorden aan het licht zijn gekomen en dat hij nog leeft, en plotseling gooit hij zich weer tegen de deur die opeens aan het eind van een  eindeloos lange gang voor hem geopend wordt waarin hij al jaren verteerd wordt en waaruit nu de woorden schuimen, beschaamde, stamelende, verwarrende woorden, ze verdringen  zich bij de uitgang (….)’ 

Naarmate het verhaal van Shaoel echter vordert, wordt steeds duidelijker dat de buitenechtelijke relatie van zijn vrouw misschien voor Shaoel werkelijk is, maar voor zijn vrouw en de rest van de wereld niet: de fantasie is werkelijkheid geworden, althans voor diegene die haar verzonnen heeft. 

>Waanzin komt niet goed uit de verf. Shaoel blijft een ‘vlak personage’, komt niet echt tot leven en als lezer krijg je bijna een afkeer van zijn langdradige fantasieën die snel vervelen en het verhaal dat nergens heen gaat.

Net als Waanzin draait ook de tweede novelle, Haar lichaam weet het, om een fantasie die de werkelijkheid wordt. Rotem, een jonge schrijfster, bezoekt haar moeder aan haar sterfbed, na jaren van geen of bijna geen contact. Rotem leest haar moeder een verhaal voor: haar verzonnen versie van het grootste geheim van haar moeder. De moeder heeft een ingrijpende, maar zeer korte relatie gehad met een vijftienjarige jongen , aan wie zij joga-les heeft gegeven. De relatie met de jongen heeft ingrijpende gevolgen gehad, niet alleen voor de moeder, maar ook voor Rotem.  Wanhopig op zoek naar moederliefde en erkenning probeert Rotem de gebeurtenissen uit het verleden te reconstrueren, maar net als in het eerste verhaal worden de grenzen tussen fictie en werkelijkheid steeds vager: ‘Ik moet het weten, Nili, breng ik uiteindelijk uit, echt, ik moet nu horen of iets van wat ik hier al twee uur aan het voorlezen ben, met de werkelijkheid van doen heeft. Maar dit is de werkelijkheid, zegt ze langzaam onverwacht zacht. Bijna met erbarmen zegt ze het: dit is de werkelijkheid die ik wil horen.’

Waanzin en Haar lichaam weet het bieden een blik in de meest duistere plekken van de menselijke ziel. Het zijn verhalen over intimiteit, eenzaamheid en de kracht van de fantasie, die soms mensen uit elkaar drijft en het leven bijna ondraaglijk maakt, maar die aan de andere kant ook als bindmiddel kan werken in een relatie.

Gelukkig bevat Haar lichaam weet het wel alles wat Waanzin ontbeert. De personages zijn overtuigend beschreven, het verhaal is op een subtiele en psychologische manier spannend en de strijd van Rotem om acceptatie en liefde van haar moeder is schrijnend. Maar toch blijft je achter met het idee dat je nog meer van de tweede novelle had kunnen genieten als de eerste was weggelaten. 

Haar lichaam weet het
David Grossman
2004 (vrt. 2002, Corrie Zeidler), Cossee
ISBN 90 5936 040 0
 
AMvdP

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

20 november 2017

Het leven ontwijken

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 november 2007

Geloven in een god die niet bestaat
Door Bernadet

Op de titel De Kunst van het Nietsdoen (2004) van Theo Fischer reageerden veel mensen met: ‘Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen.’ Daar ging het boek echter niet over. Het ging over Taoïsme; het niet steeds willen ingrijpen in de gebeurtenissen van je leven en de dingen naar je hand te willen zetten of bezweren.

Lees meer