de reizen van Gulliver

Nietszeggend worden de mensen op Gullivers reizen pas als ze teruggebracht zijn tot hun ware proporties. Zijn derde reis brengt hem naar Laputa. Een bijzonder volk, de Laputiërs, die – naast het feit dat ze een drijvend eiland bewonen en alle mensen onder hen kunnen chanteren door regen of wind weg te nemen of in het uiterste geval zelfs hen letterlijk kan onderdrukken – vooral veel denken:

Het schijnt dat de geesten van deze mensen zo door intense speculaties in beslag worden genomen dat ze niet kunnen spreken of naar de woorden van anderen kunnen luisteren zonder daartoe door een van buiten komende aanraking van de spraak- of gehoororganen te worden aangespoord. Om deze reden hebben de families van mensen die het zich kunnen veroorloven altijd een flapper (het originele woord luidt climenole) in dienst, zonder wie ze nooit het huis verlaten of een bezoek afleggen. De taak van deze functionaris is om als er twee of meer mensen bij elkaar zijn met zijn blaas een zacht tikje tegen de mond van degene die iets moet zeggen en tegen het rechteroor van degene of degenen tot wie de spreker zich richt.

Voorwaar, een gemankeerd dier.

Niet iedereen heeft uiteraard de luxe om een flapper te betalen, en dus loopt het gros van de Laputiërs de hele dag door te denken, als zombies, over de meest zinloze zaken, denkend dat ze, met dat denken, de samenleving zouden kunnen verbeteren, terwijl ze in volstrekt mislukte huizen wonen en parallellogramvormige broden eten. Een van de voorstellen (hier slechts als decorum naar voren gehaald) luidde dat het beter zou zijn als iedereen in plaats van het woord van een ding te gebruiken, het ding zelf op zijn rug zou meenemen om ter plekke aan degene te tonen, kijk dit ding bedoel ik! Dat zou een hoop ellende schelen. Want praten, dat is maar lastig.

En wanneer de mens praat? Dan liegt hij.

Gulliver is na Laputa op een eiland waar ze door middel van ‘necromantie’ de doden voor twintig minuten tot leven kunnen wekken. Hij roept Alexander de Grote, Hannibal en een hele trits andere figuren op en ondervraagt hen over de feiten die hij als geleerde Europeaan weet . Geen een blijkt er te kloppen, alles blijkt fictie. Leugens.

En hoewel hij nog steeds zeer mensgezind is, ontmoet Gulliver op zijn vierde reis een dier dat door de Natuur hoger is geplaatst dan de mens: het volk van de Houyhnhnms bestaat uit deugdzame paarden die niet kunnen liegen, omdat ze niet weten wat het betekent. Ze omschrijven het als een ding dat niet was. Een beschaafd volk, deze paarden die uitmunten in de ‘beginselen van eer, rechtvaardigheid, waarheid, gematigdheid, zin voor de publieke zaak, kracht, kuisheid, vriendschap, welwillendheid en trouw. ‘

Maar tegelijkertijd ontmoet hij daar ook het oermens, de aapachtige woesteling, waar we allemaal uit voortgekomen zijn, de Yahoo, die, net zoals wij paarden temmen, door de paarden getemd zijn voor smerige klusjes en vervoer. En met één oog kijkt hij naar de Yahoo, en met het andere oog naar het edele dier. En het edele dier ziet hem en ziet een Yahoo. Het is de eerste keer dat Gulliver niet vrijwillig een eiland verlaat.

Gullivers reis voert van het leven naar de dood, bij terugkomst kan hij – dankzij de ontmaskering in zijn kop! – niet meer met de andere mensen omgaan, ze stinken en wekken bij hem de grootste afschuw. Hij is veranderd in een centaur; half-Houyhnhnms, half Yahoo. Na een half jaar kan hij net zijn vrouw aan de andere kant van de tafel dulden en zelfs een paar stuitend leugenachtige gedachtespinsels met haar uitwisselen. Sterven of liegen? Lemuel Gulliver sterft.

Mike Naafs

De reizen van Gulliver, J.Swift
Athenaeum-Polak&Van Gennep
352 pagina's
€ 22,50

Hedendaagse Laputiërs
Voor meer (objectieve) informatie

De hele tekst is te vinden op het in het diepe forum

Recent

17 januari 2018

Rusland, mijn Rusland

12 januari 2018

Voelen met verstand

Literair Nederland - 10 jaar geleden

21 januari 2008

Een verhalendebuut
door Bernadet

Het blijft altijd lastig een verhalenbundel te bespreken hoewel door deze verhalenbundel een rode draad loopt. Op de flaptekst staat: De personages in deze verhalen treden elke dag de wereld monter tegemoet, om dan altijd weer te ontdekken dat het leven tegenstrijdige eisen stelt. De situaties waarin ze terechtkomen zijn verwarrend – tragisch voor hen, vaak hilarisch voor de lezer.

Lees meer