beeld versus woord – dichters en fotografen op reis

Als de halve stad zich weer terraswaarts spoedt om vakantieplannen uit te wisselen, valt het lezend oog vaker op vakantie- en reisboeken. Een bijzonder exemplaar ligt naast de ventilator op mijn bureau: het resultaat van de samenwerking tussen twaalf fotografen en twaalf dichters.

Op de achterkant van het boek heet het: ‘Twaalf koppels van een dichter en een fotograaf zijn op fiets- of wandelvakantie gegaan met de opdracht een viertal gedichten en foto’s te maken.’ Wie heeft dit verzonnen? Eigen-Wijze Reizen heeft dit verzonnen, ‘de Enschedese reisorganisator van individuele fiets- en wandelvakanties in Europa en soms ver daarbuiten.’ In 2001 vierde Eigen-Wijze Reizen zijn vijftiende verjaardag en met de hulp van dichter Lenze Brouwers en fotograaf Philip Mechanicus gaf het zichzelf en alle liefhebbers van mooie gedichten en foto’s dit boekwerk cadeau. Dat wil zeggen: men kan het aanschaffen voor 17,90 euro, wat niet echt veel is voor een zorgvuldige uitgave van 108 gebonden pagina’s met 52 foto’s en 52 niet eerder gepubliceerde gedichten.

Wie oplet, rekent: twaalf koppels keer vier is niet 52, maar 48 gedichten en foto’s. De extra foto’s zijn van Philip Mechanicus, die er in het Franse Sainte Céline niet vier, maar acht maakte. Geen enkel probleem natuurlijk, dit extraatje: Mechanicus’ reeks in zwart-wit is prachtig. (Vooral de eerste foto, waarop een verweerd pakje Gitanes naast een boomblad op de grond ligt, is mooi.) Het is alleen jammer dat Mechanicus blijkbaar juist op stap ging met K. Schippers, die op deze manier ruimte kreeg voor twee keer zo veel gedichten als de andere dichters. Zijn bijdrage is even gemakzuchtig als flauw en Schippers had er eigenlijk de deur niet voor uit gehoeven: acht maal drie strofen van drie regels, bestaande uit niets anders dan een hoop schijnbaar lukraak achter elkaar geplaatste woorden, voornamelijk voorzetsels en tijdsaanduidingen:

in hier er dus als nu
achter er zo naast ooi
ter maar deels voor

ook en wel wat
toen onder ver wel
zo toe ooit in

hier er dus al om of
met van zo nog
aan te bij met tussen

Het zal van een hogere orde zijn en een zintuig vereisen dat ik mis, maar het truukje van Schippers is één keer niet leuk en acht keer zeer vervelend, en ?zo lijkt mij- ook niet erg aardig tegenover fotograaf (die toch zijn best deed op de foto’s) en opdrachtgever (die toch het reisje bekostigde en waarschijnlijk nog een aanvullend honorarium bood).

Voor de lezer maakt het niet zo veel uit, want er staan nog 44 andere gedichten in het boek, en die zijn bijna zonder uitzondering mooi, sterk of beide. De eerste vier bijvoorbeeld, van Toon Tellegen, die met Wout Berger door Ooievaarsland (Slovenië / Steiermark) trok. Of de gedichten die Harmen Wind in Trizay (Frankrijk) schreef bij foto’s van Marieke Sikkens. Bij een afbeelding van een vervallen huis aan een kale akker schrijft Wind:

VERANTWOORDING

Vaag herinnert zich de bouwval
de tekening van zijn ontwerper,

scherper de stem van de voorman,
zaag en troffel van de bouwlieden,
de geur van vers hout en mortel,

en als de dag van gisteren de vroomheid
der fraters, het geloof van de pelgrims,
hun gewijde zang, hun genadige slaap.

‘Een toevlucht moet ik zijn geweest’,
denkt de ruïne dankbaar. ‘Nu kan ik
gaan in vrede, alle getuigen zijn dood.’

Meteen na Wind en Sikkens volgen de Franse portretfoto’s van Maarten van Haaff, waar Anton Korteweg vier schitterende portretten bij schreef. Eigenlijk verdient bijna ieder koppel van dichter en fotograaf het om genoemd, geciteerd en geprezen te worden. Zo heeft ook de Tsjechische reis van Harry Pierik en Paul Gellings tot mooi werk geleid, evenals het Oostenrijkse avontuur van Freddy Rikken en Anneke Brassinga of het uitstapje naar de Nederlandse kust van Maarten van Schaik en Antoine de Kom. Achterop het boek staat: ‘Er is een prachtige twee-eenheid ontstaan van kunstenaars die elkaar inspireren en aanvullen.’ Vaak dienen dit soort ronkende uitgeversformulering enigszins gewantrouwd te worden, maar in het geval van beeld versus woord is er geen woord te veel mee gezegd.

beeld versus woord ? dichters en fotografen op reis
Uitgeverij Waanders, Zwolle, 2001.
17,90 euro, ISBN 90 400 9628 7.

Thomas Möhlmann

Recent

17 januari 2018

Rusland, mijn Rusland

Literair Nederland - 10 jaar geleden

28 januari 2008

Mevrouw Couperus,Sophie Zijlstra

Maandag 2 juli 1900 vroeg in de ochtend.

Na een doorwaakte nacht, wachtend op haar man, wil Elisabeth Baud-Couperus uit haar stoel opstaan als hij eindelijk thuiskomt. Dan blijkt dat ze niet meer kan lopen…

Hiermee begint het schitterende verhaal over mevrouw Couperus, een zeer intelligente vrouw. Zoals gebruikelijk in die tijd wordt haar verlamming, na allerlei onderzoeken, gezien als een 'hysterische aandoening'. Uiteindelijk besluit ze naar dokter Bende te gaan, een arts die vrij nieuwe methodes toepast om mensen te genezen, te weten…

Lees meer