5 mei 2003

Wij zagen ons in een kleine groep mensen veranderen

Vrijdag 2 mei werd bekendgemaakt dat Tonnus Oosterhoff de VSB Poëzieprijs heeft gewonnen. De jury verkoos zijn bundel boven die van de andere genomineerden Robert Anker, Arjen Duinker, Astrid Lampe en Alfred Schaffer. Daarom deze week nogmaals het stuk waarmee wij u reeds in januari op Oosterhoffs vierde bundel wezen:

Vooralsnog is iedere dichtbundel van Tonnus Oosterhoff een prestigieuze prijs ten deel gevallen. Voor zijn poëziedebuut Boerentijger uit 1990 ontving hij de C. Buddingh’-prijs, aan de opvolger De ingeland werd de Herman Gorterprijs toegekend en zijn derde bundel, (Robuuste tongwerken,) een stralend plenum, kreeg de Jan Campertprijs.

In de loop van deze drie bundels lijkt Oosterhoffs poëzie steeds pluriformer en eigenwijzer te zijn geworden: niet alleen de woorden zelf, maar ook hun weergave op de bladzijde raakten er in toenemende mate op gericht pogingen tot eensluidende interpretatie te saboteren en zo veel mogelijk tegelijk te (kunnen) betekenen. Deze ontwikkeling zet zich voort in de onlangs verschenen vierde bundel Wij zagen ons in een kleine groep mensen veranderen. Meer dan in haar voorgangers, worden in deze nieuwe verzameling gedichten de betekenis-effecten van vormgeving en typografie onderzocht en uitgebuit.

De eerste drie gedichten van de bundel zijn ten minste op het oog nog tamelijk conventioneel, maar het vierde ziet eruit als een pagina uit het kladschrift van de dichter: driemaal dezelfde vijfregelige strofe, waarvan woorden slordig zijn doorgestreept en verdwijnen onder Oosterhoffs eigen, moeilijk leesbare handschrift. Dit handschrift keert terug in enkele volgende gedichten, soms als toevoeging op de gedrukte woorden, soms als alternatief ervoor. Ook de gedrukte woorden blijven overigens zelden koest in het gedicht staan, maar verspringen op het papier, verschillen van lettertype en formaat, staan cursief gedrukt of nemen een grijze in plaats van zwarte kleur aan. Constant lijken Oosterhoffs woorden zich aan hun papieren omgeving te willen onttrekken, lijken zijn gedichten niet vastgepind te willen worden. Of in de chique woorden van Volkskrant-recensent Piet Gerbrandy: ‘Voor deze dichter heeft het concept van het autonome, onaantastbare gedicht afgedaan. Poëzie is beweging en verandering, geen monumentale verstarring.’

Dat Oosterhoff deze gedachte graag nog een stapje verder uitwerkt, was al te zien op zijn website, waarop hij een aantal ‘bewegende’ gedichten heeft geplaatst. Op het beeldscherm laat hij beurtelings verschillende regels of woorden van een gedicht verschijnen, die in wisselend tempo door andere vervangen worden of verdwijnen in de witte achtergrond. Naast 31 gedichten op papier bevat Wij zagen ons in een kleine groep mensen veranderen twaalf voorbeelden van dit vorm- en betekenisspel, op een bijgevoegde cd-rom.

En nóg is de veelvormigheid van Oosterhoffs nieuwe bundel niet volledig beschreven. De cd bevat namelijk naast de visuele taalexperimenten, ook een muzikale toevoeging op het boek: de Inventio no. 2 van J.S. Bach. De structuur en het ritme van dit muziekstuk bepaalden de opbouw van één van de hoogtepunten uit de bundel: een schrijnend drieluik over een man, een vrouw en hun verloren zoon.

‘Of het literaire prijzen zal blijven regenen boven het hoofd van Oosterhoff zal nog moeten blijken,’ stelden wij in januari. Op vrijdag 23 mei zal hij de VSB Poëzieprijs in ontvangst nemen tijdens een feestelijke uitreiking in de Amsterdamse Rode Hoed.

Tonnus Oosterhoff Wij zagen ons in een kleine groep mensen veranderen
Met bewegende gedichten op cd-rom.
De Bezige Bij, 2002; 56 pagina’s; € 19,50.
ISBN 90 234 1016 5.

Andere boeken van Tonnus Oosterhoff, verschenen bij De Bezige Bij:
Boerentijger (gedichten)
Vogelzaken (verhalen)
De ingeland (gedichten)
Het dikke hart (roman)
Kan niet vernietigd worden (verhalen)
(Robuuste tongwerken,) een stralend plenum (gedichten)
Ook de schapen dachten na (essays)

Meer zien en lezen over het Boek van de Week?
Recensie: Piet Gerbrandy, ‘Volledig in elke afdruk. Tonnus Oosterhoff roept gecompliceerde gevoelens wakker’. In: de Volkskrant, 20 december 2002.
Interview: Ron Nijghard, ‘”Ik spreek tot het hart.” De betekenissenmuziek van Tonnus Oosterhoff’. In: Awater, nummer 3, december 2002.

de website van Oosterhoff 

Thomas Möhlmann

Recent

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

19 november 2007

Net niet spannend genoeg
Door Fatima Bajja

Het lijkt alsof Sylvia Houweling alles heeft wat haar hartje begeert. Ze is getrouwd met Eddie Kronenburg, heeft twee kinderen en woont in een prachtig huis in Amsterdam-Zuid. Toch is het allemaal niet zo mooi als het lijkt. Eddie werkt namelijk in de onderwereld, hij is verantwoordelijk voor het transport van drugs.

Lees meer