Boeli Van Leeuwen

Curacaose auteur Boeli van Leeuwen vijfentachtig jaar: ‘Niet kijken, maar zien’

Wie gelooft in ‘het hogere’ van het establishment en van ‘hoogwaardigheidsbekleders’, zal hopelijk aan het denken gezet worden door het werk van de Curaçaose auteur Boeli van Leeuwen (1922).

Zijn blik naar samenlevingen is altijd kritisch in zijn romans waarin dronkenlappen en zwervers favoriete personages zijn, alsmede witte Curaçaoënaars die zich ontheemd kunnen voelen in de zwarte samenleving van het eiland, maar er toch altijd weer terugkeren.

Van Leeuwen is een gedreven auteur die op zoek is naar het wezenlijke van de mens en van God. Op 10 oktober werd hij vijfentachtig jaar, ter gelegenheid waarvan hem door het Nederlandse Fonds voor de Letteren een ‘eregeld’ werd toegekend. Zijn werk bestaat uit vijf romans, een dichtbundel, een novelle en veel verhalen en beschouwingen. Zijn laatste roman is Het teken van Jona(1988).

De grootvader van Boeli van Leeuwen kwam in 1887 naar Curaçao, waar hij na een lange carrière gezagvoerder van het eiland werd. Zijn vader was ambtenaar. Boeli ging al in 1936 naar Nederland om daar onderwijs te volgen. Hij maakte de Tweede Wereldoorlog mee met alle verschrikkingen. Hij studeerde rechten en werkte beurtelings in Nederland en Curaçao. In 1976 werd hij benoemd tot secretaris van het eilandgebied Curaçao, welke functie hij tot zijn pensioen in 1982 vervulde.

Daarnaast is hij een van de vooraanstaande Nederlandstalige Caraïbische auteurs. De eerste roman van Boeli van Leeuwen, De rots der struikeling, verscheen in 1959. De hoofdpersoon is een onevenwichtige jongeman, blanke Curaçaoënaar, die vaak van woonplaats verwisselt en tenslotte stikt in een rivier in Venezuela, waar hij diamanten zoekt. Dit debuut is in 1961 bekroond met de Vijverbergprijs. Ook de twee volgende romans, Een vreemdeling op aarde (1962) en De eerste Adam (1966) gaan over displaced persons, rusteloze figuren. Uit de tweede creatieve periode van Van Leeuwen stammen de romans Schilden van leem (1985) en Het teken van Jona (1988). De laatste roman heb ik nu herlezen. Het verhaal gaat over een oudere Curaçaose man die, evenals zijn schepper, gepensioneerd bestuursfunctionaris en schrijver is. Hij zwerft graag door volksbuurten en verkeert met zwervers en armen.

Door snel ingrijpen redt hij het leven van een rijke grootgrondbezitter uit een fictief Zuid-Amerikaans land. Deze macho in de bloei van zijn leven biedt zijn redder een reisje naar zijn land aan. Daar, in een zogenaamde heilstaat, komt hij erachter dat solidariteit met de armen zijn eigenlijke levensdoel is. Terug op Curaçao richt hij dan ook een feestmaal aan voor de armen met wie hij zich solidair voelt. Zelf zuipt hij zoveel op z’n feest dat hij in de bak terechtkomt, vanwege zijn status maar voor een nachtje.

De roman zit vol bijbelse en literaire symboliek, zoals ook het andere werk van Van Leeuwen. ‘Kunst overwint de dood’ is een van zijn motto’s. Boeli van Leeuwen is een voorbeeld voor schrijvers uit de Caribische regio. Hij dramt niet over ‘westers’ en ‘van ons’, maar beschrijft de universele onvolkomenheid van mens en samenleving, waarin soms hoop gloort, met name inHet teken van Jona. De problematiek van de lichtkleurige Curaçaoënaar komt van binnen uit en is doorleefd. Altijd heeft hij invloed ondergaan van grote schrijvers uit de wereldliteratuur die voor hem een voorbeeld zijn: aanvankelijk van de Franse existentialisten Sartre en Camus en de Rus Dostojewski, later vooral van Zuid-Amerikanen met Márquez als favoriet.

Ook de Amerikaanse prozaschrijver Melville speelt voor hem een belangrijke rol. Diens kapitein Ahab uit Moby Dick (1851) jaagde op een witte walvis. In Van Leeuwens Het teken van Jona is de walvis een sterk symbool volgens de christelijke traditie. De vis in het algemeen en de walvis in het bijzonder staat voor Jezus, die voor Van Leeuwen belangrijk is als mens.

Boeli van Leeuwen is een Curaçaose profeet vol universele wijsheid. Zijn ogen kijken niet, maar zien, zoals het vrouwelijke personage Laila in Het teken van Jona de hoofdpersoon typeert, die veel weg heeft van de schrijver.

Eerder verschenen in de Ware Tijd-Literair, op 20 oktober 2007. em Els Moor is hoofdredacteur van dWT-L, de literaire pagina van Surinames grootste dagblad de Ware Tijd. Zij is meer dan twintig jaar aan de kweekschool verbonden geweest. Voor het literatuuronderwijs werkte ze mee aan de methode Fa yu e tron leisibakru (Hoe je een leesgek wordt).

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

18 juli 2008

Leven na een moord

Door Pauline van der Lans

Zoals de in het begin van de serie Desperate Housewives overleden Mary Alice Young met een alziende blik de gebeurtenissen in Wisteria Lane weergeeft, zo vertelt in Alice Sebolds roman De wijde Hemel de vermoorde tiener Susie Salmon hoe het haar achterblijvers vergaat.

Lees meer