16 oktober 2006

Norah Vincent

Onder mannen
Een interview met Norah Vincent

Door Linda Huijsmans

Zoals veel vrouwen, had journaliste Norah Vincent het idee dat mannen het een stuk makkelijker hebben dan vrouwen. Toen ze besloot een tijdje als Ned door het leven te gaan, dacht ze dat ze eindelijk mocht doen wat haar als meisje was afgeleerd: wijdbeens zitten, te hard praten en openlijk naar mooie vrouwen kijken. De praktijk bleek heel anders. Ze schreef er een boek over, dat vertaald is Onder mannen en vertelt erover tijdens een kort bezoek aan Nederland

Het verschil tussen mannen en vrouwen is een favoriet onderwerp voor artikelen in tijdschriften en kranten, er worden boeken en films over gemaakt. Waarom zijn we daar zo mee bezig?
“Door hoe ik er uit zie, gebeurt het mij regelmatig dat mensen denken dat ik een man ben.
Daarom heb ik me de vraag vaak gesteld wat dat in godsnaam uitmaakt. Ik weet nu dat het ontzettend belangrijk is. Je sekse is een onvervreemdbaar deel van je persoonlijkheid en ik geloof dat we wat dat betreft niet verschillen van dieren. Het eerste wat zij doen als ze elkaar tegenkomen is de sekse van de ander bepalen. Wij mensen zijn op heel veel gebieden niet zo sophisticated zijn als we graag denken. Wij zijn bang voor wezens van wie ze dat niet kunnen bepalen.”

Het hele project begon als een grap. Op een zaterdagavond daagde een vriendin Norah Vincent uit als man verkleed de straat op te gaan. Ze raakte gefascineerd door wat ze in die paar uur al ontdekte over sociale verschillen tussen de seksen en besloot het experiment uit te breiden. Ze koos een nieuwe naam, leerde een overtuigende baard van een paar dagen te schminken, ging naar de kapper, kocht een bril die de hoekige lijnen van haar gezicht accentueerde en nam een stemcoach in de hand. Ze leerde langzamer te praten en niet zoals de meeste vrouwen, buiten adem te raken terwijl ze sprak, en natuurlijk haar stem lager te laten klinken.

Bijna twee jaar lang verkeerde Norah als Ned in de mannenwereld. Ze werd lid van een bowlingclub, bezocht stripteasetenten, had dates met vrouwen en woonde zelfs een paar maanden in een klooster.

Dat klinkt als een degelijke voorbereiding en toch heb je een hoge prijs betaald. Het kostte je een zenuwinzinking en een jaar psychotherapie om er bovenop te komen. Hoe kan het zo fout lopen?
“Ik heb mijn hart en ziel in dit project geïnvesteerd. Op een andere manier had ik het ook niet gekund. Ik ben van een rots gesprongen zonder te weten wat daaronder was. Achteraf gezien is het schokkend hoe weinig benul ik had van waar ik aan begon. Voor mij voelde het als een avondje uit gaan: je bent in een goede bui, je hebt zin om plezier te maken en je gaat erop uit zonder te weten wat er die avond zal gebeuren. Gewoon je ogen dicht doen en springen.

Het belangrijkste wat ik geleerd heb is hoe noodzakelijk het is om jezelf te kunnen zijn. Dit project gaat uiteindelijk niet gaat over mannen en vrouwen, maar over jezelf zijn. Als Ned was ik nooit mezelf. Vergelijk het met iemand die niet van feestjes houdt en naar een cocktailparty moet. Zodra die thuis komt trekt die zo snel mogelijk haar nette kleren uit en een makkelijk zittend T-shirt aan. Zo ging dat ook met mij en Ned. Als ik thuis kwam had ik het gevoel dat ik hard gewerkt had. Ik moest me eerst douchen en omkleden en dan pas voelde ik me weer lekker. Het proces van omkleden en schminken dat nodig was om Ned te worden bleef altijd ongemakkelijk. Ik ben nooit Ned geworden. Dat was de voornaamste reden dat ik zo depressief werd aan het eind. Mijn lichaam en mijn hoofd zei: stop hiermee, het klopt niet.”

Aan bijna alle mensen met wie je als Ned te maken had, vertelde je uiteindelijk dat je een vrouw was. Waarom deed je dat?
“De eerste aan wie ik het vertelde was een vrouw met wie ik een date had. Ik wekte valse hoop en dat vond ik niet eerlijk. Toen ik dat eenmaal gedaan had, realiseerde ik me dat ik minstens zoveel leerde van de reactie van mensen, dan van het experiment zelf. Zonder uitzondering drong het besef bij iedereen heel langzaam door. Op het moment dat je iemand ziet bepaal je: man of vrouw. Dan maken je hersenen de switch naar een bepaald register waarin staat hoe ze met je spreken, welke gebaren ze gebruiken, hoe dichtbij ze mogen komen, of ze wel of niet moeten glimlachen. Als ik vertelde dat ik geen man was maar een vrouw, moesten ze die switch opnieuw maken en dat duurde even. Het is een langzaam proces en ik zag het letterlijk gebeuren. Dat was erg interessant om te zien. Daarom heb ik dat elke keer herhaald.”

Telkens opnieuw bleek dat verwachtingspatronen moeilijk te doorbreken zijn. Aan het eind van haar verblijf in bijvoorbeeld het klooster, maar ook in haar bowlingteam, verkleedde Norah Vincent zich nauwelijks meer. Ze schminkte haar baard niet meer en droeg de strakke sport-bh niet meer die haar borsten moesten verbergen, maar de mensen om haar heen zagen nog steeds Ned en niet Norah. “Wij zien alleen wat we verwachten te zien.”

Undercoveroperaties zijn vaker gedaan in de literatuur. Europeanen denken meteen aan Ik, Ali van Günther Walraff en in Amerika is Black like me een begrip. Daarin leeft de blanke journalist John Howard Griffin in 1959 als zwarte man in het zuiden van Amerika. Norah Vincent gelooft dat dit genre de toekomst als nieuwe vorm van journalistiek: “Mensen houden van de authenticiteit van deze vorm. Het is alsof je een roman leest, alleen is het echt. Iedereen houdt ervan om door het sleutelgat te gluren en zo’n boek geeft je het gevoel alsof je tijdelijk een ander leven leidt. Wie fantaseert daar niet over?”

Heb je voorbeelden op dit gebied? Schrijvers of journalisten die je geïnspireerd hebben?
“De non-fictie van George Orwell: Down and Out in Paris and Londen, waar hij in de jaren dertig als dakloze man heeft geleefd en erover schrijft. Of Homage to Catalonia over zijn ervaringen in de Spaanse burgeroorlog. Hij is een van de vroegste ‘undercover’ journalisten. En natuurlijk Nickel and Dimed van Barbara Ehrenreich over het leven van de laagst betaalde baantjes.

Wat is het belangrijkste dat jij van dit experiment hebt geleerd?
“Dat het leven als man niet makkelijker dan van een vrouw. Als Ned heb ik me zelden vrij gevoeld. Ook mannen leven in een dwangbuis van regels en afspraken en die zit niet minder strak dan die van vrouwen. Als man heb je naar buiten toe een emotioneel bereik van drie tonen, terwijl vrouwen hele octaven tot hun beschikking hebben. Mannen hebben alleen bravoure en woede. Voor twijfel en pijn is geen plaats. Dat verwringt hun persoonlijkheid.

Het tweede dat ik heb geleerd is hoe essentieel je sekse is. Als Norah ben ik een mannelijke vrouw, als Ned was ik een vrouwelijke man. Blijkbaar zit ik tegen een grens aan, maar uiteindelijk tellen die nuances niet. Je bent óf man óf vrouw. En als je dat omdraait ben je niet als een paard dat toevallig een ander kleurtje krijgt, je wordt een heel ander dier.”

Norah Vincent, Onder Mannen, uitgeverij Balans, 302 blz.

Recent

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

7 augustus 2017

Een kanjer

4 augustus 2017

Wondranden

Literair Nederland - 10 jaar geleden

27 augustus 2007

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Iemand gaat op reis naar een prachtig land, Peru in dit geval, en schrijft een boek over deze reis. Op de flap staat: "Het neusje van Peru voert de lezer mee naar de Peruviaanse woestijn, het Triticameer, over de Andes naar het hart van het Incarijk, tot in de jungle nabij Iquitos."

Dat klinkt toch goed nietwaar? Helaas, we worden wel meegenomen maar niet naar het bovengenoemde. Natuurlijk komen deze gebieden wel voor in het boek maar het frappante is dat ik heel veel over het reizen zelf heb gelezen maar weinig over het land.

Lees meer