20 september 2004

Toon Tellegen

Ode aan ik

Arme ik
arme arme ik
o arme ik

o armere steeds maar armere en armere ik
armelijk ik…

o arme armoedige armlastige armzalige armtierige armhartige ik
erbarmelijke ik
allerallerarmste ik

o doodarme straatarme zielsarme ik
in- en inarme ik
o arme arme árme ik.

Bovenstaand gedicht is afkomstig uit Minuscule oorlogen, de laatste dichtbundel van Toon Tellegen. De meeste mensen kennen Toon Tellegen van zijn dierenverhalen: korte verhalen over de zieleroerselen van allerhande dieren in een bos waar alles kan, behalve de mens. Zelf vindt Tellegen zijn gedichten belangrijker. Als dichter debuteerde hij in 1980 met De zin van een liguster en sindsdien verschenen van hem nog bijna twintig dichtbundels.

Iets later begon hij met het opschrijven van de dierenverhalen: verhaaltjes die hij zijn dochter vertelde voor het slapengaan. Daarnaast schreef hij verschillende verhalenbundels voor volwassenen, een aantal kinderboeken en drie toneelstukken.

‘Tellegens gedichten lijken op het eerst kleine vertellingen in vrije versvorm, met personages, tamelijk veel dialogen, en veelal ook een plot. Ze zijn verrassend, lichtvoetig en absurdistisch. Wie beter kijkt, ziet dat de vertellingen meestal ook overdenkingen zijn, en dat Tellegens absurdisme nergens vrijblijvend is. Hoewel er veel te lachen valt in zijn gedichten, zijn ze tegelijk ook van een diepe ernst en snijden ze voortdurend vragen aan als, “Weet iemand wat liefde is?” of “Hoe kom ik te weten wat ik denk?”‘

Het omgekeerde is ook waar. Tellegens dichterschap werkt door in zijn proza, dat net als zijn poëzie speelt met woorden, vol is van verwondering, zwaarmoedig en lichtvoetig tegelijk weet te zijn en ondanks de sobere stijl altijd lijkt te verwijzen naar iets onbenoembaars.

In zijn verhalen voor kinderen zijn de hoofdrollen vaak weggelegd voor dieren, niet alleen in de eerder genoemde dierenverhalen, maar ook in Jannes (1993) en Teunis (1996), waarin de hoofdpersonen olifanten zijn. Uitzonderingen hierop zijn Juffrouw Kachel (1991), over een vreselijk gemene schooljuffrouw, Mijn vader (1994), over een fantastische vader die alles kan en Dokter Deter (1997), over een dokter die iedereen beter kan maken.

Toon Tellegen werd geboren in 1941 in Den Briel. Zijn vader was daar huisarts. Zijn moeder kwam uit een naar Rusland geëmigreerde Nederlandse handelsfamilie. Toen de revolutie uitbrak keerde de familie van zijn moeder naar Nederland terug. In De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne (2000) vertelt zijn opa van moeders kant de kleine Toon fantastische en tegelijkertijd angstaanjagende verhalen over het leven in Rusland. Minder leuke jeugdherinneringen gaf Tellegen vorm in het eerder genoemde voor kinderen geschreven Juffrouw Kachel.

Op zijn twaalfde verhuisde het gezin naar Voorburg, waar Tellegen naar het gymnasium van het Huygens Lyceum ging. Zijn eerste gedicht schreef hij in 1957 op vijftienjarige leeftijd, nadat hij op school kennis gemaakt had met gedichten van de vijftigers. Tellegen over dat gedicht: ‘De eerste regel van het gedicht was: “De bal is vierkant”. Dat vond ik fantastisch. Dat kon ik zomaar opschrijven. Ik wilde tegen iedereen zeggen dat ik dat had verzonnen. Maar ik hield gelukkig mijn mond.’

Na zijn eindexamen gymnasium in 1959 ging Tellegen voor een jaar naar Amerika, waar hij medicijnen studeerde aan de universiteit van Virginia. Terug in Nederland vervolgde hij zijn medicijnenstudie in Utrecht. Zijn artsexamen deed hij in Rotterdam. Hij specialiseerde zich in verloskunde en chirurgie. Daarna werkte hij drie jaar als arts in een ziekenhuis in Kilgoris (Kenia).

Sinds 1973 werkt hij als huisarts in Amsterdam. Hij is getrouwd en heeft twee kinderen en is sinds kort ook opa.

Bibliografie
Poëzie:
De zin van een liguster (1980)
De aanzet tot een web (1981)
Beroemde scherven (1982)
De andere ridders (1984)
Ik en ik (1985)
Mijn winter (1987)
In N. en andere gedichten (1989)
Een langzame val (1991)
Een dansschool (1992)
Tijger onder de slakken (1994)
Als we vlammen waren (1996)
Over liefde en niets anders (1997)
Gewone gedichten (1998)
Er ligt een appel op een schaal (keuze uit de gedichten) (1999)
Kruis en munt ((2000)
Gedichten 1977-1999 (2000)
De een en de ander ((2001)
Een man en een engel (2001)
Alleen liefde (2002)
Wie A zegt (2002)
Minuscule oorlogen (2004)

Proza:
Volwassenen:
Twee oude vrouwtjes (verhalen) (1994)
Dora, een liefdesgeschiedenis (1998)
De trein van Pavlovsk naar Oostvoorne (2000)
Brieven aan Doornroosje (2002)

Kinderen:
Er ging geen dag voorbij (1984)
Toen niemand iets te doen had (1987)
Langzaam, zo snel als zij konden (1989)
Het feest op de maan (samen met Mance Post) (1990)
Misschien waren zij nergens (1991)
Juffrouw Kachel (1991)
Jannes (samen met Peter Vos) (1993)
Bijna iedereen kon omvallen (1993)
Mijn vader (1994)
De verjaardag van de eekhoorn (1995)
Misschien wisten zij alles. 313 verhalen over de eekhoorn en de andere dieren (1995)
De ontdekking van de honing (1996)
Teunis (1996)
Brieven aan niemand anders (1996)
Dokter Deter (1997)
De verjaardag van alle anderen (1998)
Mijn avonturen door V. Schwrm (Kinderboekenweekgeschenk 1998)
De genezing van de krekel (1999)
Ze sliepen nog (2000)
Maar niet uit het hart (2002)

Toneel:
Jimmy Walker (samen met H. Goslinga) (1966)
Als moeder ergens ziek van wordt (1968)
Wespen (1979)

Vertalingen:
Kleine koning December van Axel Hacke (1997)

Prijzen:
Visser Neerlandiaprijs 1969 voor Als moeder ergens ziek van wordt
Gouden Griffel 1988 voor Toen niemand iets te doen had
Zilveren Griffel 1990 voor Langzaam, zo snel als zij konden
Libris Woutertje Pieterse Prijs 1992 voor Juffrouw Kachel
Jan Campertprijs 1993 voor Een dansschool
Zilveren Griffel 1994 voor Jannes
Libris Woutertje Pieterse Prijs voor Bijna iedereen kon omvallen
Gouden Griffel 1994 voor Bijna iedereen kon omvallen
Theo Thijssenprijs 1997 voor zijn gehele oeuvre op het gebied van kinder- en jeugdliteratuur.
Zilveren Griffel 1999 voor De verjaardag van alle anderen
Gouden Uil 2000 voor De genezing van de krekel
De trein naar Pavlovsk en Oostvoorne
werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs 2001

Alle geraadpleegde sites zijn te vinden via onderstaande link:
http://literatuurlinks.net/index.php?auteurs=1&aid=11379&naam=Tellegen

Het citaat van Erik Menkveld over Tellegens gedichten is overgenomen van:
www.poetry.nl/festival98/bio/tellegen/htm

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 oktober 2007

Klein boek zonder enige allure
Door Frans

Waarom gaf de commissie – Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek – aan Geert Mak de opdracht om het boekenweekgeschenk 2007 te schrijven? Vermoedelijk vanwege zijn succes met de dikke pil ‘In Europa’. Zou Mak daarom als onderwerp voor zijn boek de Galatabrug, die Europa met Klein-Azië verbindt, gekozen hebben?

Lees meer