19 juli 2004

Het vertraagde tempo van ontdekkingen

De goede uitgever is de lezer voortdurend een paar stappen voor. Dat is zijn werk. In de vakantie kan je eens een poging wagen een uitgever voor te zijn. Makkelijk is dat natuurlijk niet. Het kan niet lang meer duren voordat het boek Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen van W.G. Sebald uit het Duits vertaald en door de Bezige Bij uitgegeven wordt. Deze uitgeverij gaf van dezelfde schrijver al Austerlitz uit en De natuurlijke historie van de verwoesting. Het boek Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen is een bundel van vier beschrijvingen van geëmigreerde joden die lang na de oorlog, in een ver en veilig land alsnog een einde aan hun leven maken. Sebald onderzoekt de motieven zoals gewoonlijk door diep in zijn onderwerpen te graven, niet te snel voor de hand liggende conclusies te trekken, en wat waarschijnlijk het allermooist is: de lezer in zijn eigen tempo de ontdekkingen te laten doen.

Wonderlijke boeken van een wonderbaarlijke schrijver. In De natuurlijke historie van de verwoesting, een wat opgeklopte en vermoedelijk aan de Engelse uitgave ontleende vertaling van het mooi droge Luftkrieg und Literatur zoekt Sebald de achtergronden van de grote verzwegen vernietiging van de Tweede Wereldoorlog: die van de Duitse steden. Hij vraagt zich af waarom, in weerwil van wat de schoolliteratuurgeschiedenis ons in het hoofdstuk Trümmerliteratur wil doen geloven, die verschrikkelijke realiteit nauwelijks literaire verwerking kent. In de paar boeken die gelden als representant voor dit verleden wordt volgens Sebald ‘schematisch’ gereageerd op de verschrikkingen. Hij neemt constructies waar van gedachten en formuleringen die hem verraden dat de auteurs de vreselijke realiteit van kapotgeschoten steden en bergen stinkende lijken niet werkelijk hebben kunnen verwerken in hun literaire arbeid.
Het klassieke adagium dat de aanstichter van leed er niet over mag zeuren, erkent Sebald onmiddellijk als een van de mogelijke redenen, maar fascinerend is met name zijn zoektocht naar de bewijzen voor zijn stelling.

Het stuk is gebaseerd op een lezingenreeks die Sebald in 1997 in Zwitserland hield. Een goed bewijs voor de veronderstelling van de auteur dat de buitenproportionele luchtoorlog die Duitsland op de knieën dwong door Duitsers nooit is verwerkt, moet de overstelpende correspondentie zijn geweest die Sebald ontving naar aanleiding van een krantenartikel over de lezingen. Volgend op zijn onderzoek naar literaire verwerking van het thema bleek hem tenslotte dat ook de Duitse historici nauwelijks aandacht aan het onderwerp besteedden. Slechts de legerhistoricus Jörg Friedrich schreef er een hoofdstuk over in zijn naar Sebalds zin exemplarisch te weinig besproken Das Gesetz des Krieges. Deze Friedrichs schreef er uiteindelijk nog een veelomvattender boek over, misschien aangemoedigd door de kwestie die Sebald aansneed. Recent verscheen in Nederlandse vertaling De brand bij Mets en Schilt. (zie ook hier)
Maar het allerbeste dat er geschreven werd volgens Sebald en waarvoor hij superlatieven tekort komt is een in Duitsland ? en dan om inmiddels voor lezers van Sebalds essay begrijpelijke redenen – totaal in vergeltelheid geraakte schrijver: Gert Ledig, en het boek dat zo bewonderd wordt, is in 2000 in vertaling uitgegeven door De Arbeiderspers: Vergelding, in 2001 alsnog, vertraagd ontdekt in Nederland. Al deze boeken zijn gewoon verkrijgbaar, godlof. Storten wij ons nu in de door Sebald opengekrabde wonde van de ware motor van het Wirtschaftswunder, de verdringing; en gelijkertijd in de herinneringen die laat weerkomen maar desastreus raken.
Voor 84,50 euro gaat u op vakantie met een geniaal geschakeerd, en toch thematisch zeer hecht reisbibliotheekje. In 1 hand te vatten bovendien.

Gert Ledig, Vergelding Oorlogsdomein nr. 2 , Uitgeverij de Arbeiderspers, 2001. Vertaling: Peter Claessens (18)
W.G. Sebald Die Ausgewanderten. Vier lange Erzählungen Fischer Taschenbuch Verlag, 1994. (10)
W.G. Sebald De natuurlijke historie van de verwoesting De Bezige Bij, 2004. Vertaling Ria van Hengel (21.50)
Jörg Friedrich De brand De geallieerde bombardementen op Duitsland, 1940-1945 Mets en Schilt, 2004. Vertaling Sander Hendriks (35)

Hier meer over Sebalds boek

Menno Hartman

Recent

21 november 2017

Reizen in een binnenwereld

20 november 2017

Het leven ontwijken

15 november 2017

Een portret in stukjes

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 november 2007

Geloven in een god die niet bestaat
Door Bernadet

Op de titel De Kunst van het Nietsdoen (2004) van Theo Fischer reageerden veel mensen met: ‘Oh, dat zou ik ook wel willen, een tijdje niets doen.’ Daar ging het boek echter niet over. Het ging over Taoïsme; het niet steeds willen ingrijpen in de gebeurtenissen van je leven en de dingen naar je hand te willen zetten of bezweren.

Lees meer