11 augustus 2017

Herinneringen in aluminiumfolie – Jamal Ouariachi

Zorgenkind of zondagskind

Recensie door Daan Pieters

Eigenlijk is het een goed idee om de lectuur van Herinneringen in aluminiumfolie, de nieuwe verhalenbundel van jeune premier Jamal Ouriachi, aan te vatten met het nawoord van de schrijver. Daarin heeft hij het over de lage status van het korte verhaal, het ‘zorgenkindje van de literatuur’. Commercieel gezien doen verhalenbundels het namelijk niet zo best, uitgevers staan er afkerig tegenover en er bestaan amper nog literaire prijzen voor het genre.

Waar wringt de schoen? Welnu, Ouriachi stelt zelf de ‘schuldvraag’: ‘Hoe komt het toch dat het korte verhaal een kindje met vliegen in de ogen en een opgezwollen hongerbuikje is geworden?’ Zijn conclusie: het ligt aan de schrijvers. Die minachten de lezer, want sinds de romantiek is de verteller een autonome kunstenaar geworden die naar niets anders meer behoort te luisteren dan naar zijn eigen artistieke impuls. De lezer werd minder belangrijk, aldus Ouriachi. En door de gebrekkige (financiële) waardering voor het genre die daaruit voortvloeit, maken veel schrijvers zich ervan af met broddelwerk: ‘De publicatie van een slecht verhaal levert geen enkele reputatieschade op terwijl het wél geld oplevert. Tel uit je winst.’ Bij wijze van voorbeeld citeert Ouriachi een aantal ‘ongeïnspireerde flutzinnen’ uit schamele korte verhalen. Het moet gezegd: de man heeft wel een punt.

Toch rijst de vraag of daarmee de kous af is. Die beperkte waardering voor korte verhalen, is dat geen typisch Nederlands fenomeen? Sinds de romantiek heeft een hele rits wereldwijd gelauwerde schrijvers zich toch met succes aan het genre gewaagd. Ouriachi verwijst zelf naar Raymond Carver, maar voor de vuist weg kan je ook Borges, Kafka, Hemingway en nog een heleboel anderen noemen. En hoe zit het dan met de poëzie, die ook de reputatie heeft om onverkoopbaar te zijn, maar niet zo’n lage literaire status heeft?

In één opzicht heeft Ouriachi zeker gelijk: veel korte stukken proza die in het Nederlandse taalgebied als ‘korte verhalen’ worden gepresenteerd, zijn dat eigenlijk niet. Vaak gaat het ofwel om opzetjes voor mislukte romans, ofwel – erger nog – om breed uitgesponnen columns van het soort dat hoofdzakelijk van pas lijkt te komen als vulmiddel voor onverkochte advertentieruimte in kranten en weekbladen. Zo niet bij Ouriachi: hij schrijft wel degelijk échte korte verhalen, met een beperkt aantal personages en meestal een verrassende pointe. Geen richtingloos geneuzel dus, maar om hem nog eens te citeren: ‘Gewoon een goed verhaal. Ambachtelijk opgeschreven. Artistiek fascinerend. Experimenteel voor mijn part. Maar wel met feiten, details, actie, zintuiglijke indrukken, boeiende overpeinzingen.’

Tot zover de theorie. De vraag is natuurlijk in welke mate Ouriachi zijn eigen poëtica kan waarmaken: the proof of the pudding is in the eating. Het titelverhaal begint alvast veelbelovend (‘Een plakje kort gebakken kastanjechampignon, daar leek het nog het meest op’), en draait rond een interessante gedachte die de schrijver met wetenschappelijke, maar speelse nieuwsgierigheid benadert – wat is de aard van het bewustzijn en het denken in relatie tot de hersenen? De aanleiding is in dit geval een plakje hersenen dat de huisgenote van het hoofdpersonage van haar werk heeft meegebracht.

Ouriachi gebruikt zijn verhalen verder voor experimenten die waarschijnlijk moeilijk een hele roman vol te houden zijn, want ook dat is een dikwijls over het hoofd geziene mogelijkheid die het verguisde korte verhaal biedt. Zo is er het bizarre, schijnbaar aan Anthony Burgess’ A Clockwork Orange ontleende taaltje van Zopor: ‘koekel die zonderling daar, alleen aan een tafeltje, met zijn mismoedige moffel.’ Ook de vertelstandpunten zijn verre van conventioneel. Neem bijvoorbeeld Keuze, waarin we de actie zien door de ogen van een aasetend insect.

Maar ook zonder absurde gekte kunnen Ouriachi’s verhalen nog boeien. De brug, een hilarisch verhaal over een onbeduidende ambtenaar van een dienst voor ruimtelijke ordening die zijn hele leven lang ijvert voor een brug om het fileprobleem in een tunnel aan te pakken, lijkt een humoristisch statement tegen ambtelijke waanzin.

Het is alleen jammer dat tussen deze sterke verhalen een of twee afdankertjes staan. Het dieptepunt van dit boek is De toeristenslager, een horrorverhaal met een voorspelbare plot dat ooit al in een bundel met Halloweenverhalen stond. Het thema werd al uitgemolken in talloze B-films en valt hier nogal uit de toon.

De eindbalans is echter zonder meer positief. Zo is er nog De Moslim Sportvissers Club, dat alleen al om de sterke grappen de moeite waard is. De rivaliteit met de Visbroeders en Ali’s Hengelsport Genootschap is een sterke vondst, maar maatschappelijk graaft het verhaal dieper en legt het iets bloot van de complexe realiteit waarin Nederlandse moslims hun weg moeten vinden. En ook de uitsmijter Sabotage, waarvan we de plot hier niet willen verpesten met een spoiler, is top. Kortom: dit boek is een sterke singlecollectie, alleen jammer van die B-kantjes. Al kan je die natuurlijk gewoon skippen.

 

 

Herinneringen in aluminiumfolie
Jamal Ouariachi
Verschenen bij: Uitgeverij Querido
ISBN: 9789021406268
224 pagina's
Prijs: € 18,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Daan Pieters:

14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth
27 juni 2017

‘We hebben gedaan wat we konden’

Over 'Het onhandige kind' van Alexandre Seurat

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus

Verwant