27 april 2017

Liever niet – Armando

Zijn gedichten tonen een vijandig en onherbergzaam wereldbeeld

Recensie door Reinder Storm

Armando is al bijna negentig jaar. De veelzijdigheid  van zijn kunstenaarschap benadrukken, is een gemeenplaats geworden. Maar toch: hij schildert, schrijft, musiceert en acteert. Echter, Armano’s weerbarstige afzijdigheid staat zijn statuur in de weg. Anders zou hij met gemak ‘The grand old man’ van de Nederlandse kunsten kunnen worden genoemd – op meerdere van zijn kwaliteiten.

Als dichter debuteerde Armando in 1964 met een bundel die hij – toen al pesterig – Verzamelde gedichten noemde. Er zouden ondanks die titel nog vele dichtbundels volgen. Zijn ‘echte’ verzamelde gedichten verschenen in 1999 en werden herdrukt in 2003. En ook daarna zagen weer nieuwe gedichten het licht, in een tiental bundels, soms zeer uitbundig en kostbaar uitgevoerd. In een recent televisieportret maakte Armando duidelijk dat het voor hem allemaal zo nodig niet hoeft, maar dat hij – bijna met tegenzin – gehoor moet geven aan eisen die de muze stelt. De gedichten ontstaan niet dankzij maar ondanks de dichter. Een intrigerend denkbeeld. De titel Liever niet is in dit verband dus meer dan toepasselijk.

Minstens zo fascinerend is de kernachtigheid van Armando’s thematiek, die altijd voelbaar is, tot in de haarvaten van zijn werk. Eenvoudig de inhoudsopgave bekijken van de bundel Liever niet zegt al genoeg. Gedichten heten bijvoorbeeld:

Verlaten / Bloed / Achterdocht / Dwaling / Gevaar / Modder / Omsingeld / Pijn / Twijfel / Vlucht / Bedrog / De veldslag / Argwaan / Het graf / Liever niet

De wereld van Armando is niet vrolijk. Nergens is hoop, geen sprankje. Veel is onduidelijk, vaag. Overal en altijd is er de suggestie van dreiging, onbehagen en onzekerheid. Sommige dichtregels laten zich als dichterlijk citaat of aforisme afzonderen: “Weten is waarschijnlijk denken” of “dwalen in een dweepzieke duisternis” of: Soms kan een groot gemis / een zachte overwinning zijn.

Maar ook daardoor wordt een vijandig, onherbergzaam wereldbeeld bevestigd. Een ander voorbeeld, dat min of meer ‘hoopvol’ begint – en toch echt weer op z’n Armando’s eindigt:

De groet
Een ongeduldige groet
met klachten over waakzaamheid.

Een omhelzing als beginsel,
verzonnen in een hinderlaag,
een mond vol glas en een
beker met listig water.

Een toenadering?
Wellicht een aanraking?
Nee,
een steekspel zonder handen.

Het echte raadsel van deze gedichten is het succes ervan. Ook al is Armando’s poëzie ‘onpoëtisch’, aan de zeggingskracht ervan kan de lezer zich blijkbaar niet onttrekken. Misschien leest de liefhebber van zijn gedichten ze met evenveel onbehagen en tegenzin als Armando ze schrijft: beiden kunnen niet anders. Lezer en schrijver, door woorden verbonden, verenigd in tegenzin – en toch gezamenlijk betoverd door de onheilspellende kracht van deze taal. Het wonder van de poëzie.

 

 

Liever niet
Armando
Verschenen bij: Atlas Contact
ISBN: 9789025450243
64 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Reinder Storm:

9 juni 2017

Een rasechte lyricus aan het woord

Over 'Geen ander antwoord' van Frans Kuipers
14 maart 2017

Uitzonderlijke poëzie, liefst hardop voorlezen

Over 'De optocht' van Toon Tellegen - Illustraties Annemarie van Haeringen
17 januari 2017

Ongrijpbare gedichten

Over 'Bladgrond' van Roland Jooris

Recent

25 juli 2017

Een Limburgse Rémi

Over 'De dagen' van Frans Budé
21 juli 2017

Vast in het ijs

Over 'Dwars door het ijs' van Cormac James
19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

Over 'Wonderwezens' van Ingrid Biesheuvel, John Rabou
17 juli 2017

Terug naar vroeger

Over 'Hier kom ik weg' van Annette Maas
14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth

Verwant

27 april 2017

Herenleed

27 april 2017

Feindbeoachtung zolang er nog één nazi leeft

Over 'Recensie 'Berlijn' ' van Armando