27 februari 2017

Xenofobie reflex

Door Adri Altink

Boeken die ooit indruk op me maakten werden persoonlijkheden. Ze staan als raadgevers in mijn kast en er zijn maanden, zelfs jaren, dat ik ze geen aandacht geef. Maar dan is er ineens zo’n moment dat ze me brutaal aankijken.

Het gebeurde me de afgelopen week. Ik had genoten van Ivanov van Hanna Bervoets waarna vanaf de planken wetenschapshistorie in mijn boekenkast ineens Evolutionair denken. De invloed van Darwin op ons wereldbeeld van Chris Buskes mijn aandacht trok. Ik had het boek een jaar of tien geleden gelezen en het had me toen geïmponeerd. Hoewel ik me het niet kon herinneren, zou Ivanov er toch beslist in besproken worden, dacht ik ineens. Maar in het namenregister ving ik bot. Ik sloeg het hoofdstuk over sociaal-darwinisme en eugenetica er voor de zekerheid nog op na, maar inderdaad: niets over de man die probeerde apen en mensen te kruisen om een tussenvorm van beiden te kweken.

Het bladeren door dat hoofdstuk bezorgde me een reflectie op een vraag die mij evenzeer bezighield: wat zit er achter de angst in de ‘beschaafde’ wereld voor vluchtelingen? Of, in het geval van Trump: de angst voor elke inwoner van de door hem verdoemde moslimlanden? Ik lees bij Buskes: ‘Competitie en concurrentie vormen de sleutel tot de vooruitgang’, stelde Herbert Spencer, de uitvinder van de term ‘survival of the fittest’ halverwege de 19de eeuw: ‘Ondernemingen die niet zijn aangepast aan de harde eisen van de kapitalistische vrije markt sterven uit’. Spencers gedachten sloegen aan bij zakentycoons in Amerika, die dachten dat ‘concentratie van macht en rijkdom in de handen van enkele individuen essentieel was voor de vooruitgang van de natie’.

Dit sociaal-darwinisme kreeg in de vroege 20ste eeuw een vervolg in de eugenetica, de waakzaamheid tegen degeneratie van de eigen soort. Het eigen territorium moest worden verdedigd tegen ‘biologisch meer actieve rassen’. Amerika kreeg daarom in 1924 de Immigration Restriction Act, die toestroom van inferieure mensen moest tegengaan. Tot zover Buskes.

De decreten van Trump zijn volgens mij een nieuwe variant op die wet. Is dat niet een te snelle constatering? Trump werpt zich immers op als beschermer tegen terrorisme, niet tegen infectering van het eigen volk. Toch geloof ik dat de conclusie niet te gewaagd is: in dit heethoofd zijn de zakenman, die net als zijn 19de-eeuwse voorgangers gelooft dat zijn macht en rijkdom de natie moeten redden, en een territoriumdriftige Trump, die bang is voor vreemd bloed, verenigd.

 

 

Recent

21 maart 2017

Intrigerende zwakheden

20 maart 2017

De zee in Tilburg

Literair Nederland - 10 jaar geleden

26 maart 2007

Zonder dat hij het wist, keek ze hem telkens na als hij voorbijkwam, de winkelierster, langs de zaak, soldaat Brû. Hij liep daar heel ongedwongen, in zijn vrolijke kaki klof, met zijn haar, tenminste wat er onder de kepie van te zien was, zijn haar keurig geknipt en nagenoeg glanzend, zijn handen langs de naad van zijn broek, handen waarvan de ene, de rechter, met onregelmatige tussenpozen omhoogging om een superieur te eren of de groet van een gedemilitariseerde te beantwoorden. Niet bevroedend dat hij elke dag door een bewonderend oog werd vastgepind op de weg die hem van de kazerne naar het bureel voerde stapte soldaat Brû, die in het algemeen nergens aan dacht, maar als hij dat toch deed dan het liefst aan de slag bij Jena, stapte soldaat Brû voort met de onbevangenheid van een niet-bewuste. Met zijn niet bewust grijsblauwe ogen en zijn niet bewust elegant omwikkelde beenkappen droeg soldaat Brû heel naïef al het nodige met zich mee om in de smaak te vallen bij een jongejuffrouw die niet helemaal jong meer was en ook niet helemaal juffrouw. Het ontging hem.

Zonder dat hij het wist, keek ze hem telkens na als hij voorbijkwam, de winkelierster, langs de zaak, soldaat Brû. Hij liep daar heel ongedwongen, in zijn vrolijke kaki klof, met zijn haar, tenminste wat er onder de kepie van te zien was, zijn haar keurig geknipt en nagenoeg glanzend, zijn handen langs de naad van zijn broek, handen waarvan de ene, de rechter, met onregelmatige tussenpozen omhoogging om een superieur te eren of de groet van een gedemilitariseerde te beantwoorden.

Lees meer