17 september 2013

Wraakengelen – Borislav Cicovacki

Inzicht in de Servische geschiedenis en mentaliteit

Recensie door Angèle van Baalen

In het voorwoord merkt de schrijver op dat het proces van het Joegoslaviëtribunaal in Den Haag tegen Ratko Mladić, de voormalige generaal van het leger van de Servische Republiek in Bosnië, in een kritieke fase is gekomen, ‘doordat er steeds weer wordt verwezen naar historische gebeurtenissen’. Naar deze historische gebeurtenissen is een diepgaand onderzoek ingesteld. Van de uitkomsten van dit onderzoek vinden we het verslag in dit boek, en wel op een zeer aangename manier gepresenteerd: de lezer is aanwezig bij een verhoor van getuigen die op de een of andere wijze betrokken waren bij de historische gebeurtenissen die van belang zijn voor een juist begrip van de meest recente oorlogen op het Balkan-schiereiland en van de mentaliteit van de volkeren aldaar. Wie kan de lezer dat beter uitleggen dan de Serviër Čičovački die, geboren onder het bewind van Tito, bij het uitbreken van de oorlog in 1991 zijn land is ontvlucht?

Naast de getuigen zijn aanwezig de rechter, de aanklager en de verdediger. Tijdens het getuigenverhoor dat vijftig dagen in beslag neemt (in het boek verwerkt tot tien bedrijven), passeren veertien eeuwen de revue.
Zoals de subtitel fantasmagorie al aangeeft, worden geesten/schimmen uit het verleden ten tonele gebracht om met hen te communiceren.
De aanklager en verdediger roepen zowel gemeenschappelijke getuigen op als afzonderlijke getuigen à charge of décharge. Bekende en minder bekende historische figuren treden de rechtszaal binnen: Tiberius (niet de Tiberius onder wiens keizerschap Jezus Christus gekruisigd is) van Byzantium, keizer van het Oost-Romeinse Rijk, die volgens eigen zeggen leefde van 539 tot 602, gevolgd door Friedrich I Barbarossa, koning van Duitsland en keizer van het Heilige Roomse Rijk (12e eeuw), daarna vorst Kulin, die van 1180 tot 1204 over Bosnië regeerde, en nog vele anderen.
Reeds bij de eerste getuige, Tiberius, wordt duidelijk waarom de Balkan 1500 jaar geteisterd is door oorlog. Tiberius heeft namelijk vlak voor zijn gewelddadige dood een vloek over de Slaven uitgesproken. ‘“Dat het vervloekte Slavische volk nooit vrede zal kennen (…), en dat na het einde van de ene oorlog meteen de volgende zal aanvangen. (…)”’ (pag. 20/21). De weggelaten gedeeltes van het citaat laten zich gemakkelijk raden, wanneer men bedenkt wat er zich in het laatste decennium van de vorige eeuw heeft afgespeeld op de Balkan.

Werkelijk spannend is het verhoor van de voorlaatste getuige, Tito, enerzijds omdat hij voor velen ongetwijfeld de meest bekende persoon uit de geschiedenis van de Balkanlanden is, anderzijds omdat bij velen het bewind van Tito nog vers in het geheugen ligt, en zo niet, dan toch in elk geval de jongste oorlogen op de Balkan.
De rij getuigen wordt afgesloten met Rudolph Archibald Reiss, Duitser van geboorte, Zwitser van nationaliteit, die van 1914 tot aan zijn dood in 1929 in Servië woonde. Reiss was hoogleraar aan de universiteit van Lausanne en richtte daar het Instituut voor Forensische Wetenschappen op. De aanklager vermeldt dat hij en de verdediger Reiss als gezamenlijke getuige gekozen hebben omdat (hoewel buitenlander) ‘hij behoort tot degenen die de Serviërs en de situatie op de Balkan het best kennen. (…) Hij schreef enkele studies over het Servische volk, en ook na zijn dood bleef hij de politieke situatie op de Balkan volgen en analyseren.’ (pag. 242/243) Door zulke opmerkingen als de laatste heeft het boek toch een zekere luchtigheid ondanks de zwaarte van het onderwerp. Temeer daar dergelijke opmerkingen in de juiste hoeveelheid en op de juiste plaats gedaan worden.

Het zal duidelijk zijn dat dit boek niet voor niets zo diep ingaat op en zover teruggaat in de historie van de Balkanlanden. Wat bovenal duidelijk wordt, is dat de vraag of Ratko Mladić schuldig is, niet simpelweg met ja of nee valt te beantwoorden. En daarom lezen we dan ook in de epiloog dat de aanklager Ratko Mladić ‘op alle punten van de aanklacht die betrekking hebben op de genocide en de misdaden tegen de menselijkheid die in de periode tussen 1992 en 1995 werden begaan’ (pag. 262) schuldig acht, terwijl de verdediger Mladić op geen enkel punt van de aanklacht schuldig acht.

Ongetwijfeld heeft de manier waarop in dit boek de geschiedenis gepresenteerd wordt, er mede voor gezorgd dat je het in één adem uitleest.  Daarbij komt dat je nergens het gevoel hebt een ‘vertaling’ te lezen. Complimenten dus aan de vertaler Roel Schuyt.
Een verzoek aan de uitgever: voeg bij een herdruk bij elk bedrijf een historische, geografische kaart van de betreffende periode bij.

 

 

 

Wraakengelen
Borislav Cicovacki
Vertaling door: Roel Schuyt
1500 jaar oorlog op de Balkan een historische fantasmagorie
Verschenen bij: Atlas Contact
ISBN: 9789025438715
160 pagina's
Prijs: € 22,95

Meer van Angèle van Baalen:

22 juni 2015

Hoe overleef ik mijn slaven?

Over 'Handboek slavenmanagement ' van Marcus Sidonius Falx
18 maart 2015

Schrijnende roman over het leven van contractkoelies

Over 'Njai Inem ' van Barney Agerbeek
19 februari 2015

Treurnis, weemoed en melancholie in adembenemend proza

Over 'Een avond bij Claire ' van Gajto Gazdanov

Recent

18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt

Verwant

17 september 2013

Onthoud de naam Borislav Čičovački!

Over 'Het huis op de hanenpoot' van Borislav Cicovacki
17 september 2013

Recensie door: Sunny Jansen

Over 'Een dode aan tafel' van Borislav Cicovacki