28 december 2016

Winterrubriek 2016 – Evert Woutersen

Konstantin Paustovski (18922-1969) is in Nederland vooral bekend van de zeven boeken die Wim Hartog vertaalde voor Privé Domein. Een reeks die begon met Verre jaren in 1970 en eindigde met De gouden roos in 1987. In dit laatste boek vertelt Paustovski het verhaal van Jean-Erneste Chamette, een Parijse vuilnisman. Die veegde dagelijks juweliersplaatsen aan. Hij zeefde het goudslijpsel uit het stof en het vuil, net zolang totdat hij voldoende had om er een gouden roos van te maken. Paustovski vergelijkt zijn werk als schrijver met dat van Chamette. Alle observaties en indrukken, het zijn ‘allemaal korreltjes poedergoud.’ Paustovski: ‘Wij schrijvers winnen deze miljoenen korreltjes in de loop van tientallen jaren, wij vergaren ze zonder het zelf te merken, smelten ze om in een legering en smeden dan daaruit onze ‘gouden roos’: een novelle, een roman of een gedicht.’

Een variant van het beeld van de gouden roos komt terug in Goudzand (2016). Wim Hartog tekende wederom voor de uitstekende vertaling. In Ten geleide schrijft Paustovski: ‘Voor een schrijver is het geheugen bijna alles. Het opgespaarde materiaal ligt er niet alleen maar opgeslagen. Het waardevolste blijft er als een toverzeef achter. Stof en molm vallen erdoor en worden door de wind weggevoerd, en slechts het goudzand blijft achter. En daarmee worden dan kunstwerken gemaakt.’ Een prachtig beeld. In Goudzand krijgt de lezer een beeld van de ‘eeuw’ van  Paustovski, van 1914 tot 1968. Een lange periode met de beide wereldoorlogen en de periode daarna. Het boek begint met de beschrijvingen van zijn kinderjaren in de Oekraïne, het platteland met ‘velden vol hennep en met witkalk bestreken, keurige boerenhuizen.’ En eindigt met zijn laatste brief uit 1968 met de indrukwekkende slotzin: ‘De aarde is onze woning, geef haar niet uit handen aan verwoesters, laag volk en heethoofden. Wij als erfgenamen van Poesjkin, zullen daar rekenschap en verantwoording over moeten afleggen.’ Goudzand is een mooie hernieuwde kennismaking met het werk van Paustovski.

 

Goudzand. Verhalen, dagboeken en brieven
Konstantin Paustovski
verhalen, dagboeken en brieven
Verschenen bij: Uitgeverij G.A. Van Oorschot B.V.
ISBN: 9789028261228
256 pagina's
Prijs: € 34,99

Nop Maas, ook biograaf van Gerard Reve, bezorgde de oorlogsdagboeken van Hanny Michaelis (1922–2007). Zij was in de jaren vijftig met Reve getrouwd. In haar dagboeken kan men haar volgen van haar zeventiende tot tweeëntwintigste jaar. Voor het eerste deel, Lenteloos voorjaar. Oorlogsdagboek 1940-1941, heeft Maas een ruime keuze uit haar aantekeningen gemaakt. De nadruk ligt op wat ze over de bezetting schrijft. Maas: ‘Het schoolleven en haar verliefdheden komen eveneens aan de orde, maar een complete uitgave van haar aantekeningen daarover zou een al te groot beroep doen op het uithoudingsvermogen van de lezer.’ Twee jaar in 942 bladzijden vergen evengoed nog wel doorzettingsvermogen. Ze schrijft veel over haar jaren op het gymnasium, haar verliefdheden en de band met haar ouders. Maar bovenal geeft het boek een mooi beeld van het leven van een jong meisje gedurende de eerste oorlogsjaren.

Van Herman Gorter (1864-1927) zijn de dichtregels ‘Zie je ik hou van je, / ik vin je zoo lief en zoo licht – / je oogen zijn zoo vol licht, / ik hou van je, ik hou van je. / En je neus en je mond en je haar / en je oogen en je hals waar / je kraagje zit en je oor / met je haar er voor. ‘ Ze komen uit Verzen 1890.

Lenteloos voorjaar. Oorlogsdagboek 1940-1941
Hanny Michaelis
Oorlogsdagboek 1940-1941
Verschenen bij: Uitgeverij G.A. Van Oorschot B.V.
ISBN: 9789028242166
53 pagina's
Prijs: € 34,99

Dergelijke liefdesverklaringen staan ook in de brieven van Gorter. Aan zijn drie grote liefdes, echtgenote Wies Cnoop-Koopmans en ‘geheime geliefden’ Ada Prins en Jenne Clinge Doorenbos, schreef hij bijna dagelijks brieven. Het moeten er duizenden zijn geweest, maar er zijn er niet veel bewaard gebleven. De brieven aan zijn vrouw zijn na zijn dood vernietigd. Van de brieven aan Ada en Jenne zijn er slechts 366 over. Lieneke Frerichs bezorgde de uitgave van deze brieven. Geheime geliefden bevat Gorters brieven aan Ada en Jenne. In een uitbreide verantwoording schrijft Frerichs dat Jenne van het bestaan van Ada afwist. Maar Gorter heeft Ada nooit iets verteld over zijn liefde voor Jenne. ‘Uit de brieven blijkt dat Gorter van beide vrouwen gehouden heeft: van de vrolijke, in zijn ogen kinderlijke Ada en van de dromerige, mysterieuze Jenne. Frerichs schrijft dat Garmt Stuiveling diep onder de indruk was van de brieven toen hij ze rond 1944 las. De brieven hadden hem emoties bezorgd ‘zoals zelfs Gorters poëzie mij zelden geeft.’ Helemaal mee eens.

Geheime geliefden
Herman Gorter
brieven aan Ada Prins en Jenne Clinge Doorenbos
Verschenen bij: Uitgeverij G.A. Van Oorschot B.V.
ISBN: 9789028260351
672 pagina's
Prijs: € 49,00

Elisabeth Lockhorn ontving op 17 september 2016 de Henriëtte de Beaufortprijs voor haar biografie over Andreas Burnier, pseudoniem van Catharina Irma Dessaur (1931-2002). Een fragment uit het juryrapport: ‘Metselaar van de wereld is een schrijversbiografie, een genre dat naast de gebruikelijke klippen en valkuilen die de biografie in het algemeen aankleven ook nog eens de complexe verhouding tussen leven en werk als probleem heeft. Dat het literaire oeuvre van Andreas Burnier in hoge mate autobiografisch is, staat buiten kijf.’ Het is een boeiende biografie over de schrijfster die vooral bekend is geworden met Jongensuur. Zij mag niet vergeten worden. Een citaat uit mijn recensie voor Literair Nederland:  ‘Met deze biografie heeft Lockhorn een indrukwekkende prestatie geleverd.’

Andreas Burnier, metselaar van de wereld
Elisabeth Lockhorn
Verschenen bij: Atlas Contact, Uitgeverij
ISBN: 9789045028644
480 pagina's
Prijs: € 29,99

In 2009 overleed columnist Martin Bril (1959-2009). Hij was toen nog geen vijftig jaar. Zijn columns werden gebundeld in kleine boekjes met kleurige kaftjes. Na Brils dood kwamen er nog vele Au revoircompilatiebundels uit. Stukjes over dochters, popmuziek, meisjes. Met het verstrijken van de jaren verdwenen Brils boekjes uit de reguliere boekhandel. Dit jaar lagen zijn boekjes ineens in grote stapels in de ramsj. Ik herlas zijn Franse verhalen die zijn gebundeld in Au revoirAlle verhalen uit Frankrijk (2011). Het zijn Plat du jour (2007), Tout va bien (2008) en C’est la vie (2009) in een band, aangevuld met nooit eerder gebundeld werk. Bril schrijft met veel liefde over zijn reizen naar het tweede huis in Frankrijk, zijn buren en de steden en dorpen die hij bezoekt. Van het alledaagse weet hij met veel oog voor detail een column te maken. Een mooi voorbeeld is zijn column over de bekende gele asbak met de reclame van Ricard Anisette erop: ‘Wie heeft er niet ooit eentje in zijn tas laten glijden op een terras in Parijs? Je hoeft niet eens een roker te zijn om van de Franse asbak te houden. Je hoeft er alleen maar Nederlander voor te zijn.’ Het stemt weemoedig dat Brils boekjes nu alleen nog maar antiquarisch verkrijgbaar zijn. Bril zou zeggen: ‘C’est la vie.’

Au revoir
Martin Bril
Verschenen bij: Prometheus
Prijs: € 8,99

Recent

27 maart 2017

Pulp of kunst

Over 'Keerzijde' van Dulce Maria Cardoso
23 maart 2017

Mooie ontledingen van Alberts werk die aansluiten op zijn levensverhaal

Over 'Leven op de rand. Biografie A. Alberts' van Graa Boomsma
23 maart 2017

Erotiek en censuur in De Parelduiker

Over 'De parelduiker 2017/1 - Verboden' van Eindredactie: Hein Aalders
22 maart 2017

Klank en ritme geven sturing aan de gedichten

Over 'Haar vliegstro' van Peggy Verzett