30 december 2016

Winterrubriek 2016 – Els van Swol

Het begon dit jaar meteen al goed, met een prachtig boek dat me nog steeds op één of andere manier vergezelt: Het naderen van een brug van Roel Bentz van den Berg. Ik was dan ook blij dat de auteur optrad tijdens de middag ‘De verhalenvertellers’ van Filosofie Magazine, 11 december jl. in de Tolhuistuin in Amsterdam; er kwamen teveel mooie gedachten voorbij om ook maar te proberen die hier een plaatsje te geven.
Een paar gedachten uit het boek memoreerde ik meteen aan het begin van mijn recensie voor Literair Nederland: ‘Waar blijft een acteur als hij zijn rol op het toneel heeft gespeeld en hij nog niet is afgesminkt? Waar blijft een dode als de meeste mensen niet meer geloven in hel en hemel? In de tussentijd, waar de toneelbezoekers de verbeelding vast proberen te houden. Waar nabestaanden doden bij zich proberen te houden. ‘Hij is er nog’, wordt er dan gezegd over acteur en dode. ‘Op de brug’, zegt Roel Bentz van den Berg.’
Verhalen, dat is terecht een topic. Niet alleen tijdens genoemde middag in de Tolhuistuin, maar ook in de pers, in bibliotheken en bijvoorbeeld om het leven van Alzheimerpatiënten wat dragelijker te maken. Zelf verhalen vertellen, maar ook en misschien vooral luisteren naar die van anderen om jezelf te verrijken en te ijken.

 

Het naderen van een brug
Roel Bentz van den Berg
Verschenen bij: Augustus | Atlas
ISBN: 9789025444228
384 pagina's
Prijs: € 21,00

Een boek dat helemaal daarop is gericht, is de prachtige bundeling van zo’n honderd levensverhalen rond het thema ‘de joodse identiteit in het Nederland van nu’: Ontroerende onzin van Ronit Palache. Ik kreeg het van NBD Biblion toegestuurd om er een ‘Aanschafinformatie’ over te schrijven. En het verging me zoals Abram de Swaan in het voorwoord schreef: ‘Dit boek leest alsof je een schaaltje gemengde noten leegeet. Je had al lang willen ophouden, maar toe, nog eentje, en nog een.’ Mijn conclusie luidde: ‘Belangwekkend boek in een tijd waarin identiteit in een crisis verkeert. Het wachten is op soortgelijke interviews met andere minderheden in Nederland.’ Of, zoals één van de geïnterviewden zegt: ‘Ik wil mijn kinderen graag meegeven wat het jodendom mij heeft gegeven: het belang inzien van het doorgeven van familieverhalen, van een geschiedenis, van cultuur. Dat ze net als ik nieuwsgierig zijn naar de verhalen van anderen, joods of niet.’

Ontroerende onzin
Ronit Palache
Verschenen bij: Prometheus
ISBN: 9789044631555
Prijs: € 19,00

Een ander mooi initiatief naast verhalen vertellen en verzamelen, zijn de openbare boekenkasten die je soms op straat of in stations aantreft: een minibibliotheek, waarvan de oorsprong in Hudson (Wisconsin) ligt en daar Little Free Library heet; een stukje ruil- en deeleconomie.
Mijn bibliotheekfiliaal heeft iets soortgelijks: een Weggeefkast. Soms neem ik er wat uit mee, een enkele keer zet ik er wat in terug. Laatst nam ik een ABC-pocket van De wilde jaren van de Vlaamse schrijver Piet van Aken mee. De inhoud van het boek valt een beetje samen met de discussie die momenteel wordt gevoerd over het antisemitische denken en doen van de filosoof Martin Heidegger. De vraag is alleen: moet ik degene die het boek in de Weggeefkast zette nu dankbaar zijn of niet? Uiteindelijk denk ik van wel, omdat het boek me danig aan het denken heeft gezet. En is dat niet wat literatuur (onder meer) vermag te doen?
Lees verder op Els’ blogs.

De wilde jaren
Piet van Aken

Een lezing die ik afgelopen jaar bijwoonde van een andere Vlaamse auteur, Stefan Brijs, zette mij op het spoor van diens novelle Twee levens. Een kleinood, waarin muziek een grote rol speelt – net als in de lezing die ik van hem hoorde. In twee hoofdstukken die samen een eenheid vormen (Noorderstraat 43 en Noorderstraat 45), speelt kerstmuziek een grote rol.
De jonge bewoner van het ene huis heeft een cd met The Greatest Christmas Songs opgezet, zijn oudere buurvrouw, een weduwe die de dood van haar man herdenkt, draait muziek van onder meer Mahler (een deel uit diens Tweede symfonie), Purcell (When I am laid in earth) en Bach. Tijdens een middag van ‘mijn’ muziekclubje in een bejaardenhuis in de buurt, heb ik gedeelten uit het verhaal voorgelezen en genoemde muziek laten horen. ‘Je staat op. Op je wollen sokken schuifel je naar de hoek van de kamer waar de platenspeler staat. Die gebruik je nog om de vele oude grammofoonplaten te beluisteren waarvan je geen afstand kunt doen. Zoals Dido and Aeneas van Henry Purcell met Janet Baker in de rol van de Carthaagse koningin (…). Toen je vanochtend een brief naar je dochter aan het schrijven was, heb je de plaat nog eens opgezet. Soms stopte je hand met schrijven en sloot je je ogen (…). De intensiteit waarmee Janet Baker, amper achtentwintig jaar oud op het ogenblik van haar vertolking, afscheid neemt van haar geliefde Aeneas en van haar gehate leven, is zonder weerga.’ Ik kan erin meegaan.
Lees hier verder over Stefan Brijs.

Twee levens
Stefan Brijs
Verschenen bij: Atlas Contact
ISBN: 9789025442125
120 pagina's
Prijs: € 12,00

Ook in de columns die ik om de week voor Literair Nederland schrijf, kussen muziek en literatuur elkaar, zoals bij Brijs. Een enkele keer (her)lees ik een boek om een zinnige link te kunnen leggen en/of mijn geheugen op te frissen.
Voor de laatste column van dit jaar was dat een roman (ook een novelle eigenlijk) die eens een verpletterende indruk op mij heeft gemaakt:  van de Franse schrijver Michel Quint. ‘Een onvergetelijk en hartverscheurend juweeltje van tederheid en humor’, aldus een recensie in L’Express. Ook hierin kan ik meegaan. Antiquarisch en in bibliotheken is dit boekje nog te vinden. Aanbevolen als tegenhanger tegen alle kerstkitsch.
Lees hier verder.

De tuinen van de herinnering
Michel Quint
Vertaling door: Nelleke van Maaren
Verschenen bij: De Bezige Bij
ISBN: 9789023400233

Recent

16 januari 2017

Sprookjes hebben geen woorden nodig

Over 'Sprookjes van Grimm zonder woorden' van Frank Flöthmann
12 januari 2017

Een blik in de spiegel

11 januari 2017

Reis door het leven

Over 'De tere bloemen van het verstand' van Myrte Leffring
10 januari 2017

Een echt Renaissance-mens

Over 'Rusteloos en overal' van Michiel van Kempen