13 februari 2012

Een rijk alleen – Niels Gerson Lohman

… we waren dezelfde

Recensie door Sunny Jansen

Mos Lupin heeft een onbezorgde jeugd. In Een rijk alleen, de debuutroman van Niels Gerson Lohman, vertelt hij met het onsamenhangende geklets van een jong kind over zijn huis en zijn familie. Nadat de complete familie, inclusief opa’s, oma, ooms en tante uitgebreid geïntroduceerd is, gaat Mos verder met de vakanties in Frankrijk. Of deze twee hoofdstukken de lezer motiveren om verder te lezen, is twijfelachtig. Er gebeurt nauwelijks iets in dit lineair vertelde verhaal. Mos beschrijft met zijn kinderogen zijn wereld, maar maakt nauwelijks iets mee. Hooguit wat ruzies tussen zijn broer Beer en zijn moeder Lind. ‘Beer en mama maken vaak ruzie. Als ze ruzie maken ruim ik de afwasmachine uit, zodat ze daar geen ruzie over kunnen krijgen.’ Maar dikwijls is zijn relaas te onbeduidend om lezenswaardig te zijn. ‘In Amsterdam zaten we elke dag achter in een auto waar we soms uit mochten stappen.’

Het idyllische wereldje van Mos verandert als het gezin van Amsterdam naar Bussum verhuist. Het huis in Amsterdam werd te groot, vond zijn moeder. Een argumentatie waar Mos overigens niets van begrijpt: het was immers een prima huis waar hij geweldige forten kon bouwen. Na de verhuizing gaat alles mis: Mos wil op voetbal maar moet op hockey. Zijn vader blijft steeds vaker in Amsterdam en geleidelijk aan is niets meer hetzelfde in het leven van Mos.

De dood van zijn broer Beer is de aangrijpendste verandering in Mos’ leven. ‘Er zijn nu twee levens, school en thuis. School maak ik zo licht mogelijk: ik haal grappen uit, maar soms ben ik ook meedogenloos zoals het hoort. Op school hoef ik nooit om te kijken, op school is Beer er nooit geweest.’ Thuis zijn moeder en hij nog maar met z’n tweetjes. Zijn vader Alexander verdwijnt langzaam uit beeld: Mos verliest hem twee keer, eerst aan de alcohol en daarna aan Alzheimer.

Rond zijn achttiende lijkt Mos zich pas echt bewust van het verlies van zijn broer. Hij realiseert zich dat Beer zijn geweten was en dat hij zonder hem niets is. De dood en het verwerken van de dood van Beer zijn de beste passages uit het boek. Eenvoudig, en bij vlagen prachtig en ontroerend. ‘Er was geen Mos, alleen Beer-en-Mos, wij. Wij deden alles samen, we waren dezelfde. En na zijn dood was ik alleen.’ Zonder vader en zonder grote broer zijn er voor Mos geen voetsporen meer om te volgen. Niets bindt hem meer en hij is niet langer betrokken bij de wereld om hem heen. Mos vlucht naar het Filipijnse eiland Siquijor, dat hij kent uit verhalen van zijn vader. Helaas is het dan gedaan met de sterke gedeelten uit het boek. De lange reis naar Siquijor duurt ook in de vertelde tijd erg lang door een eindeloze uitweiding over bagels. Op het eiland zelf gebeurt niets noemenswaardigs. Dat realiseert Mos zich ook. Het is niet alleen zijn trots die hem daar houdt, ook het niet willen terugkeren. ‘Ik wil nooit meer terug naar Amsterdam.’ Na een aantal langdradige hoofdstukken over Siquijor volgt een sterk einde. Dit is zeer de moeite van het lezen waard, alleen zullen na het trage begin en de onsamenhangende hoofdstukken op het eiland niet veel lezers dit einde halen. ‘Soms laat Beer me zo in de steek dat het voelt als een bevrijding. Wat kan ik nu nog zijn? Ik was het tegenovergestelde van Beer. Beer was het tegenovergestelde van mij. Na zijn dood kon ik niet meer hetzelfde leven, want dat leidde tot zijn niet meer zijn.’ Soms zitten er juweeltjes tussen.

Het is duidelijk, Een rijk alleen is een ‘coming of age‘-roman. Alleen mist het het niveau van boeken als De hemel van Heivisj van Benny Lindelauf of Extreem luid & ongelooflijk dichtbij van Jonathan Safran Foer. Deels komt dat omdat Lohman het verhaal chronologisch vertelt, waardoor de lezer zich door veel informatie heen moet worstelen om tot de kern te komen. Het naïeve taalgebruik wordt wat minder naïef naarmate Mos ouder wordt, maar helaas wordt zijn relaas er niet minder onsamenhangend door. Ondanks dat het taalgebruik past bij de belevingswereld van een kind, wordt deze wereld nergens echt geloofwaardig. Een aantal hoofdstukken staat te veel op zichzelf, een  samenhang ontbreekt. Vooral de hoofdstukken op het eiland lijken los van elkaar te staan. Alsof de auteur ze nog ergens in een bureaulade had liggen en ze toen maar in deze roman geplakt heeft.

Met debutanten als Arnon Grunberg en Ronald Giphart heeft Nijgh&van Ditmar een naam hoog te houden. Of Niels Gerson Lohman een blijvende aanwinst is, moeten we afwachten. Ondanks een aantal werkelijk prachtige passages, overtuigt Een rijk alleen in elk geval (nog) niet.

 

 

Een rijk alleen
Niels Gerson Lohman
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen
ISBN: 9789038894645
224 pagina's
Prijs: € 17,50

Meer van Sunny Jansen:

23 maart 2015

Op zoek naar het eeuwige leven

Over 'Slaap zacht Johnny Idaho ' van Auke Hulst
2 maart 2015

Wat is herinnering en wat is verbeelding  

Over 'Uitval' van Fleur Bourgonje
9 december 2014

Zonder rietpen verkommert de geest

Over 'Het paviljoen van de vergeten concubines' van Pim Wiersinga

Recent

18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt

Verwant

13 februari 2012

Het verleden poets je niet zomaar weg

Over 'Afrikaners. Een volk op drift ' van Niels Gerson Lohman
13 februari 2012

Een biografie van de gemene deler

Over 'Asta's ogen' van Niels Gerson Lohman
13 februari 2012

Kiezen in de oorlog

Over 'Luchtmeisjes ' van Niels Gerson Lohman