30 maart 2017

Vrijheid

Door Els van Swol

er waren eens twee meisjes,
die heetten fien en pien.
maar waaraan kon je nu toch zien,
wie pien was en wie fien?
(Dick Bruna)

Er belandt een nieuw boek in mijn brievenbus om te recenseren voor Literair Nederland. Het is altijd een verrassing wat er in de envelop zit. Dit keer is het Vrije radicalen van Carolina Trujillo, een roman. Tamelijk aan het begin blijven mijn ogen hangen op de zin ‘Bloedverwanten en musici, weet je … de een wist al wat de ander ging doen voor die het had bedacht.’
Soms zijn ze het in één: bloedverwant én musicus. Zoals de pianospelende zussen Labèque en broers Jussen, Sister Sledge (‘We are the family’) en ga zo maar door. Soms lijken de uitkomsten van bloedverwanten echter helemaal niet op elkaar, zoals bij de de componistenfamilies Andriessen en Bach.

Gelukkig worden de Jussens al enige tijd niet meer ‘de broertjes …’ genoemd. In de nieuwe seizoenprogramma’s van de concerten in 2017-’18 die zo’n beetje tegelijkertijd met de roman Vrije radicalen van Trujillo in mijn brievenbus rolden, heten ze bijvoorbeeld terecht ‘Broers en toppiansten’ (Het Zondagochtenconcert). En ze zijn ook afzonderlijk te horen, zoals Lucas die een ‘jong pianogrootmeester’ wordt genoemd (Nederlands Philharmonisch Orkest). Het snoezige is eraf.

Waarom het lijkt te draaien, wanneer bloedverwanten samen en apart  optreden, komt prachtig tot uitdrukking in een andere, wat oudere roman: De pianostemmer van de Zwitserse schrijver Pascal Mercier, vooral bekend door het boek (en de film) Nachttrein naar Lissabon.  De pianostemmer gaat over de tweeling Patrice en Patricia – van een pianostemmer – die zoekt naar harmonie.
Aan de ene kant wil de tweeling zich ontdoen van een incestueus verleden, door hun relaas in schoolschriftjes op te schrijven en daarna met elkaar te delen. Aan de andere kant beseffen zij dat juist door dit te doen, hun onderlinge band sterker zal worden. De vraag die opdoemt, is wat dan wel de vrijheid, waarnaar ze verlangen, zal opleveren.

Allerlei oplossingen passeren de revue: zou zwijgen niet beter zijn? Het antwoord staat tussen haakjes (niet voor niets, want het is nog maar de vraag of dit ‘de’ oplossing is): blikken zijn veelzeggender dan woorden. Verderop in het boek, wanneer het thema zwijgen wordt hernomen, staat: ‘Je kunt elkaar al zwijgend tot zo dicht naderen dat je gedachten en gevoelens die van de ander tenslotte raken. Er zit dan niets meer tussen.’
Het is de kleine, woordarme Paco die Patrice leert dat je eerbied moet hebben voor hetgeen je niet kent en zelf ervaart. Patrice overschrijdt in dat opzicht een grens, wanneer hij zegt dat hij de regen op de hand van zijn tweelingzus kan voelen, terwijl hij met zijn hand de druppels op zijn eigen arm aanraakt.
Dan valt er tot sneeuw geworden regen, die blijft liggen. Daarin ligt het antwoord van Mercier: aanvaard wat is dat is, door het te laten gebeuren zonder het per se te willen delen. Met de sneeuw daalt een stilte neer van vóór het ontstaan van de taal en de klanken die de pianostemmer aan zijn instrumenten ontlokt. Er ontstaat afstand en er is de mogelijkheid tot ontsnappen. Is dat uiteindelijk niet het bevrijdende gevoel waar Patrice en Patricia naar op zoek waren?

 

 

Recent

25 september 2017

Een waardig gedragen ongeluk

24 september 2017

What's in a design

22 september 2017

Modiano's spel met de lezer

20 september 2017

In de huid van een leeuwin

Literair Nederland - 10 jaar geleden

01 oktober 2007

Aan tien schrijvers werd een door hen zelf geschreven stuk tekst voorgelegd en gevraagd waarom ze het op die manier hebben geschreven, waarom ze die woorden gebruikt hebben. Het is zeer interessant om te lezen hoe over elk woord nagedacht wordt.

De teksten zijn van: Rene Appel – de thriller, John Leenaarts – de journaaltekst, Richard Wouters – de verkiezingsfolder, Freek Staps – het krantenbericht, Arthur Japin – de roman, Robin Kemme – de reclametekst, Ron Punselie – de webtekst, Bart-Jan Langewaard – de brief, Wouter Klootwijk – de column, Frank van der Lecq – de toespraaak..

Opvallend is dat het verschillende uitgangspunt zo van invloed is op de tekst. De schrijvers van boeken mogen hun eigen teksten maken, Het merendeel van de andere schrijvers moeten rekening houden met het doel van hun schrijven.

Lees meer