22 mei 2016

Vergeet je jas niet

Door Adri Altink

‘De Ark van Noach in Dordrecht biedt een leuk dagje uit voor jong en oud!’, wordt vermeld op www.arkvannoach.com. ‘U krijgt een indruk hoe het schip eruit heeft gezien en ontdekt hoe Noach en zijn gezin geleefd moeten hebben’. De site bevat een goede tip: ‘Het kan koud zijn op de Ark. Vergeet je jas niet.’

De Ark is in historisch opzicht ver afgedreven. De oorsprong is het Bijbelverhaal van de zondvloed in Genesis, waarin Noach met zijn familie ontsnapt aan de verdrinkingsdood. En dan hebben we het alleen nog maar over onze christelijke versie. Een soortgelijke vertelling is ook te vinden in de Koran en in het Soemerische epos over Gilgamesj.

Het schip ziet er in de iconografie niet altijd even patent uit. Maar dat hoefde ook niet. Het ging niet om de bewijsbare degelijkheid van het vaartuig maar om de redding van de goede mens. Eeuwenlang kozen kunstenaars ervoor de Ark af te beelden als symbool van die redding. Soms loerden uit alle ramen dieren, want Noach redde en passant ook de aarde. Maar die was niet te zien. De boot vulde het beeld. En het water.

ark van noachMichelangelo introduceerde in de 16de eeuw een ander perspectief, dat van de afvaart. Bij hem geen solitaire boot als ‘save haven’, maar de angst en het lijden van de mensen die niet hebben weten te ontkomen en het nakijken hebben. Het tafereel is te zien in de Sixtijnse kapel. Op de voorgrond worstelen mensen om aan de ramp te ontkomen, terwijl de Ark verdwijnt in de achtergrond. Niet de geredden, maar zij die dat niet zijn vullen het fresco.

In onze 21ste eeuw voldoet dit beeld niet meer. Het perspectief is opnieuw veranderd. De boot staat weer centraal. En dit keer komt hij aan. Op de voorgrond staan nu over elkaar buitelende ngo’s die de opvarenden opvangen. Maar de boot die aanlegt is niet een schip van hoop zoals de Ark ooit. Nee, het is de wanhoop die landt. Niet op de berg Ararat, verwelkomd door een duif met een palmtak, maar op Griekse en Italiaanse eilanden en – verder van ons – op de stranden van Thailand en Maleisië. En het schip als solitair symbool is er óók weer.

Het icoon is sinds een paar jaar de foto van Massimo Sestini die in 2015 een World Press Photo-bekroning kreeg. Hij nam hem op 7 juni 2014 voor de kust van Libië waar de Italiaanse marine een boot vol drenkelingen redde van de ondergang.

Foto: Massimo Sestini

Recent

18 januari 2017

Streng en gewichtig

17 januari 2017

Ongrijpbare gedichten

Literair Nederland - 10 jaar geleden

29 januari 2007

Dans en droom,Javier Marias
Meedeinen op een vloedgolf van gedachten

Na Koorts en Lans is Dans en Droom het tweede deel in de triologie ‘Jouw gezicht morgen’. Voor deze trilogie schiep de Madrileense auteur Marias (1951) een bijzonder personage, Jaime Deza, die de gave bezit om in de toekomst te kunnen kijken. Hij werkt, op aanraden van bevriend professor Wheeler, voor een geheime dienst in Engeland, MI6. Hij moet er, enkel op basis van observaties, het gedrag en de handelingen van de geobserveerden voorspellen (wie zal loyaal blijven aan zijn organisatie en geen verraad plegen, wat motiveert hen, zijn ze in staat om te doden…).

Lees meer