7 augustus 2016

Verhaallijn onbepaald

Door Martin Lok

Bij sprookjes is de volgorde van het verhaal simpel. Het begint altijd met “er was eens” en eindigt met “en ze leefden nog lang en gelukkig”. Met daartussen een vrij lineair verlopend meestal niet al te ingewikkeld verhaal. En hoewel begin- en eindzinnen in romans vaak gecompliceerder en creatiever zijn, het verhaal door flashbacks en verschuivingen van perspectief in complexiteit toenemen, blijven ook romans uiteindelijk lineair. Je begint op de eerste pagina en leest tot het einde. Niemand leest immers een boek door lukraak naar pagina 32 te gaan, vervolgens een paar regels van pagina 3 te lezen, door te stoten naar pagina 254 en dan te eindigen bij pagina 57. Het zou een uitermate verwarrende manier van lezen zijn. Maar wel een manier waarbij je het dictaat van de schrijver doorbreekt en gaat meebepalen in welke volgorde een verhaal tot je komt. Waarbij toeval en eigen keuzes een grotere rol gaan spelen, zodat iedereen al lezende zijn eigen verhaal creëert. Steeds weer een ander verhaal. Het democratiseren van literatuur ten top.

Dit lijkt misschien literaire abracadabra, maar het is minder ondenkbaar dan je denkt. Althans, als schrijvers moderne technologie gaan inzetten. Zoals al gedaan wordt door moderne beeldende kunstenaars, zoals Floris Kaayk (Tiel, 1982). Hij creëerde bijvoorbeeld het online kunstwerk www.themodularbody.com. Op deze website introduceert Kaayk in tientallen youtube-filmpjes Oscar, het prototype van de nieuwe modulaire mens. Oscar is gemaakt uit lichaamscellen van de innovatieve bioloog Cornelis Vlasman en komt in vele filmpjes op de de website tot leven, waarbij een praatprogramma, LinkedIn profiel, en natuurlijk Oscar zelf langskomt, op vier benen rondscharrelend, met verder een kunstmatig hart, longen en lever.

Oscar klinkt (en is) misschien wat griezelig, maar de verhalen die Kaayk over hem vertelt zijn fascinerend. En de wijze waarop hij zijn verhaal vertelt is dat al helemaal. Kaayk legt namelijk geen dwingende verhaallijn op maar stelt zijn publiek in staat om op zijn website zelf hun eigen verhaal over Oscar samen te stellen. Hij heeft daartoe een vernieuwende interface ontwikkeld, die iedereen individueel in staat stelt te kiezen waar het verhaal begint en hoe het verder gaat. Zo bepaalt iedereen zelf zijn ‘leesvolgorde’. Alsof je dus een boek leest door te beginnen op pagina 32, verder te lezen op pagina 3, gevolgd door 254 om te eindigen op pagina 57.

Als schrijvers deze werkwijze zouden gaan hanteren zou literatuur nooit meer hetzelfde zijn. Gedrukte boeken verdwijnen (wat ik wel jammer zou vinden) en e-boeken krijgen een complete make-over. En de rol van de lezer zou veel belangrijker worden. Natuurlijk blijft de schrijver cruciaal, omdat hij de bouwblokken voor het verhaal aanreikt. Maar het zouden niet meer zijn dan de startblokken waarmee de lezer zelf aan de slag gaat. Om steeds opnieuw zijn eigen verhaal te creëren. “Er was eens” is niet langer het gedoodverfde begin en het is volstrekt onvoorspelbaar of er een “lang en gelukkig” einde zal zijn. Wat overigens misschien wel zo spannend is.

 

 

Recent

18 januari 2017

Streng en gewichtig

17 januari 2017

Ongrijpbare gedichten

Literair Nederland - 10 jaar geleden

22 januari 2007

Uit een goed nest,Miriam Toews
Een lekker, optimistisch verhaal voor tussendoor

Knute en haar dochter Summer Feelin’ wonen in Winnipeg en alles gaat niet echt lekker. Knute begint voortdurend aan een nieuwe baan maar ze wordt steeds ontslagen. Niet omdat ze niet wil werken, niet omdat ze niet hard werkt maar het lukt gewoon niet. Summer Feelin' vindt het vreselijk op school, gaat er met moeite naar toe, ze is veel liever thuis. En dan komt er een telefoontje, of Knute terug wil komen naar haar ouderlijk huis.

Lees meer