16 december 2013

Verdwaald – Emma Donoghue

Waar wind en golven ons deden belanden

Recensie door Sunny Jansen

Emma Donoghue (Dublin, 1969) is een literaire alleskunner. Ze lijkt alle genres even gemakkelijk te beheersen, of het nu biografieën, literaire geschiedenissen, toneelteksten, radiohoorspelen, sprookjes of korte verhalen zijn. Ze is vooral bekend van haar romans. Haar internationale bestseller Room werd Best Book of 2010. Het boek dong ook mee naar de Man Booker Prize, de Commonwealth Prize en de Orange Prize. Nu verrast Donoghue met Verdwaald, een bundel prachtige verhalen.

De verhalen in Verdwaald zijn erg verschillend en bestrijken vier eeuwen, toch hebben ze iets gemeen. Stuk voor stuk zijn de hoofdpersonen op een dwaalspoor geraakt: ze dwalen, of verdwalen, in hun levens. En al die levens nemen onvoorziene wendingen. Vaak welkom, soms ook niet, maar altijd totaal onverwacht. Situaties zijn uitzichtloos of juist veelbelovend. Grenzen worden verkend of bewust opgezocht. Allemaal zijn het reizigers in hun eigen leven, die plots voor een grote verandering komen te staan.

Iedereen maakt een reis. De een verder dan de ander. Maar alle personages verlaten het bekende of keren er juist naar terug. Dat maakt hen allen immigranten, weggerukt uit hun vertrouwde omgeving. Soms is dat hun eigen beslissing, soms ook niet. Hoe dan ook, Donoghue maakt duidelijk dat reizen, gewenst of gedwongen, samen gaat met verwarring. En daar te midden van die verwarring ontstaan pakkende verhalen.
Het mooiste aan deze verzameling verhalen is dat ze waar gebeurd zijn. Of bijna waar gebeurd.

Achter de verhalen schetst Donoghue hoe zij tot deze vertelling kwam. Vaak zijn het korte krantenberichten die haar tot deze korte verhalen hebben geïnspireerd. Maar het kunnen ook brieven of zelfs een overlijdensacte zijn. En in handen van Donoghue worden deze niemendalletjes verhalen die erop wachten om verteld te worden. In weinig woorden, maar in rake streken weet ze levensechte personages neer te zetten met wie je wel moet meeleven, of ze het nu verdienen of niet.

In Voorwaarts probeert een jonge vrouw het beste van haar leven te maken. Maar dat gaat moeizaam, ‘als ze wakker wordt is er soms een loden gevoel van haar lot dat haar tegen het kussen drukt’. Ze is een gevallen vrouw. ‘Gevallen. Het is niet zoals in een roman, of zoals op het toneel; het is net zo gewoon als stopwerk.’ Caroline heeft gewoon gedaan wat ze moest doen sinds ze op haar 19e achterbleef met een 9 jarig broertje. Haar harde leven wordt raak beschreven: klanten worden ingepland tussen huishoudelijke taken en de zorg voor haar dochter en broer. Haar dochtertje is Carolines grote liefde: ‘Dat is de paradox die haar hersens afmat, haar hart geweld aan doet: het beste wat haar in het leven is overkomen is voortgekomen uit het ergste.’ En dat maakt dat Caroline, hoe ondragelijk ze haar leven ook vindt, met geen enkel ander leven zou willen ruilen.

Broer en zus leven samen in een uitzichtloze situatie, maar creëren voor elkaar een illusie. Hij doet alsof hij zijn werk leuk vindt, zij doet of ze haar tijd doorbrengt met zorgen voor haar kind, lezen en intellectuele ontwikkeling. Voor Caroline is het duidelijk: haar leven zal nooit veranderen. Ze kan niet anders dan zich schikken in haar lot. Tot haar broer een onverwachte uitweg ontdekt. Een prachtige vertelling, die meerwaarde krijgt door het naschrift. Het leven van Caroline Thompson is bekend uit de brieven van Charles Dickens. Hij blijkt de onbekende weldoener uit het verhaal. En dat maakt het verhaal alleen maar mooier.

Een ander juweeltje is De kruik van de weduwe. Dit verhaal is gebaseerd op één intrigerende regel uit een  krant uit 1735. Deze ene regel resulteerde in een heel kort, maar pakkend verhaal, met een zeer onverwachte wending en een verrassend einde. Ook dat bindt de verhalen: in het leven moet je risico’s nemen, gokken. En soms win je, en soms verlies je. De verhalen vormen een mooie eenheid. Het ritme wordt versterkt door de indeling in delen: ‘Vertrek’, ‘Op doortocht’  en ‘Aankomst en nasleep’. Het motto van Vergillius’ smeedt de delen tot een eenheid. Want ‘waar wind en golven ons deden belanden’, dát moet de gedeelde ervaring van alle hoofdpersonen zijn.


Verdwaald

Auteur: Emma Donoghue
Vertaald door: Manon Smits
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
Aantal pagina’s: 240
Prijs: € 24,95

Verdwaald
Emma Donoghue
ISBN: 9789025441302

Meer van Sunny Jansen:

23 maart 2015

Op zoek naar het eeuwige leven

Over 'Slaap zacht Johnny Idaho ' van Auke Hulst
2 maart 2015

Wat is herinnering en wat is verbeelding  

Over 'Uitval' van Fleur Bourgonje
9 december 2014

Zonder rietpen verkommert de geest

Over 'Het paviljoen van de vergeten concubines' van Pim Wiersinga

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist

Verwant

16 december 2013

Een boer met een bibliotheek

Over 'Dagboek van een landjonker' van Emma Donoghue
16 december 2013

'een ongrijpbare pracht ' 

Over 'De jonge bruid' van Emma Donoghue
16 december 2013

Dappere revanche

Over 'Heilbrons hel' van Emma Donoghue