11 februari 2015

Venus in bont – Leopold von Sacher

Het verhaal achter de erotische fantasie

Je zou het de voorloper kunnen noemen van de Vijftig Tinten reeks. Leopold von Sacher-Masoch’s Venus in bont uit 1870 is een prikkelende roman vol slaafse liefde en erotische fantasieën. Het (sado)masochisme, een woord afgeleid van de naam van de schrijver, wordt in dit werk zelfs voor het eerst besproken. Door de prachtige uitwerking van het thema overstijgt deze klassieker het niveau van een oppervlakkige erotische roman.

Severin logeert in een huis in de Karpaten waar ook de jonge weduwe Wanda een kamer heeft gehuurd. Hij heeft echter geen oog voor haar schoonheid, want hij is verliefd op het stenen beeld van Venus dat in de tuin staat. De koele blikken van Venus maken hem gek van verlangen en hij schrijft haar een liefdesbrief waarin hij zijn diepste fantasie uit de doeken doet. Niet lang daarna ziet hij, net als de beeldhouwer Pygmalion uit de Griekse mythologie, zijn geliefde stenen beeld tot leven komen. Maar het blijkt dat Wanda een grap met hem uithaalt. Zij heeft zijn liefdesbrief gelezen en representeert nu, als Venus gehuld in een bontmantel, zijn fantasie. Severin en Wanda gaan in gesprek en ze vertelt hem haar visie op liefde en verlangen. Hierdoor voelt hij zich zo tot haar aangetrokken dat hij op slag tot over zijn oren verliefd op haar wordt en er alles voor over heeft om door haar begeerd te worden. Ze waarschuwt hem: ze is niemands bezit en kan niet lang van iemand houden. Dan stelt hij voor haar bezit, haar slaaf te worden zodat zij als meesteres over hem kan heersen en alles met hem kan doen. Wanda houdt van hem en wil hem gelukkig maken door zijn fantasie te verwezenlijken. Zijn stoutste dromen doet zij uitkomen en hij is gelukkig. Totdat zij verliefd wordt op een andere man die met geweld een eind maakt aan Severins sprookje.

Venus in bont is een uiteenzetting van de liefde als spel tussen hart en ratio. De literatuur toont vaak genoeg hoe wreed en oneerlijk dit spel kan zijn. Auteur Von Sacher-Masoch maakt hier gretig gebruik van en verwerkt enkele voorbeelden om zijn eigen ideeën kracht bij te zetten. De geschiedenis van Severin en Wanda wordt ingeleid met een droom. De vriend van Severin is hierin hevig in discussie met de Griekse liefdesgodin Venus, als vertegenwoordiger van het natuurlijk verlangen uit de Klassieke Oudheid/ het zuiden. Hij zelf representeert de moderne man uit het noorden, die waarde hecht aan de christelijke zeden, aan trouw en het intomen van het verlangen. Wanneer hij wakker wordt, gaat hij rechtstreeks naar Severin om zijn droom te vertellen. Severin geeft net zijn dienstmeisje een berisping en zet zijn woorden aan door met een zweep te dreigen. Als zijn vriend hem ter verantwoording roept, verklaart Severin:

Nergens is Goethes “Je moet hamer of aambeeld zijn” meer van toepassing dan op de verhouding tussen man en vrouw, dat heeft mevrouw Venus je ook terloops in je droom onthuld. De macht van de vrouw ligt in de hartstocht van de man besloten, en zij weet maar al te goed hoe ze deze macht moet gebruiken, als de man niet uitkijkt. Hij moet kiezen of hij de tiran of de slaaf van de vrouw wil zijn. Nauwelijks geeft hij zich over, of hij heeft zijn schouders al onder het juk en krijgt met de zweep.’

Vervolgens overhandigt Severin zijn vriend een manuscript. Het is een samenstelling van zijn dagboek, en vertelt de geschiedenis tussen hem en Wanda.

Het bovenstaande citaat toont dat Venus in bont geen oppervlakkige erotische roman is. Het is eerder een psychologische verhandeling. De liefde maakt dat je dingen doet die je niet zou doen als je je logisch verstand gebruikt. Severin en Wanda spelen een spel met een sterke seksuele lading. Deze lading uit zich niet zozeer in de daadwerkelijke acties, maar meer in de prachtige beschrijving naar de climax. De seksuele spanning stijgt naarmate zij verdergaan in hun redeneringen over de inhoud van liefde, lust, bezit en verlangen en hun eigen conflict tussen hart en ratio heviger wordt. Wanda en Severin verkennen de grenzen van hun liefde en bespreken  in een eloquente, verheven stijl de mogelijkheden en de consequenties.

Venus in bont is een indrukwekkende klassieker die bij de eerste druk in 1870 zijn tijd ver vooruit was en tot op de dag van vandaag uitnodigt tot een interessante discussie over liefde en seksuele onderwerping.

 

Venus in bont

Auteur: Leopold von Sacher-Masoch
Vertaald door: Jan van Aken en Marieke Hengartner
Verschenen bij: Uitgeverij Athenaeum
Aantal pagina’s: 120
Prijs: € 14,99

Venus in bont
Leopold von Sacher
ISBN: 9789025304904

Meer van :

29 maart 2017

Jezelf terugvinden

Over 'Vrije radicalen' van Carolina Trujillo
28 maart 2017

Oeuvre van dertig jaar in een bloemlezing

Over 'Koor' van Peter Verhelst
27 maart 2017

Pulp of kunst

Over 'Keerzijde' van Dulce Maria Cardoso

Recent

23 maart 2017

Mooie ontledingen van Alberts werk die aansluiten op zijn levensverhaal

Over 'Leven op de rand. Biografie A. Alberts' van Graa Boomsma
23 maart 2017

Erotiek en censuur in De Parelduiker

Over 'De parelduiker 2017/1 - Verboden' van Eindredactie: Hein Aalders
22 maart 2017

Klank en ritme geven sturing aan de gedichten

Over 'Haar vliegstro' van Peggy Verzett
21 maart 2017

Intrigerende zwakheden

Over 'De terranauten' van T. Coraghessan Boyle
20 maart 2017

De zee in Tilburg

Over 'Goudvissen en beton' van Maartje Wortel

Verwant