Rencensie door: Ingrid van der Graaf

Bij het persklaar maken van het hieronder te bespreken meinummer van Tirade, kon de redactie niet bevroeden dat het thema In memoriam op de realiteit vooruit liep. Enkele weken later veroordeelde Halbe Zijlstra - zonder slag of stoot - de twaalf meest vooraanstaande literaire tijdschriften in Nederland tot de bedelstaf. Het Letterenfonds kreeg opdracht geen subsidie meer aan deze tijdschriften te verstrekken.

Volgens Zijlstra worden literaire tijdschriften niet gelezen, dus weg ermee. Een onbezonnen actie die verregaande gevolgen zal hebben voor de literaire ontwikkelingen in Nederland. Met het opdoeken van de tijdschriften zullen ook de redacties verdwijnen. Waarmee het belang van het redactionele advies van een gerenommeerd tijdschrift aan debuterende auteurs, schromelijk onderschat wordt. Zijlstra smoort het toekomstige Nederlandse literaire erfgoed, zonder scrupule, de mond. Een In memoriam is dan zeer toepasselijk, zei het fictief, het biedt troost en geestelijke verrijking aan de literatuurliefhebber in deze moeilijke tijden. En hoop gloort daarna.

Vijfendertig maal een In memoriam van even zovele schrijvers. Wie heeft nooit een moment gekend dat je eraan dacht hoe je gememoreerd wenst te worden: 'Van haar voortdurende verbazing werden wij geregeld doodmoe' (Sasja Janssen), 'Hij heeft (...) ongeveer 30 kilometer geschreven (...) (Leo Vroman) of: '(...) zijn onvermogen binnen de lijntjes te kleuren.'((Detlev van Heest). De werkelijke memorabele feiten, na de dood uitgesproken zal niemand ooit notitie van nemen. Tirade nr. 438. bood auteurs de kans een I.M. over zichzelf schrijven. De ultieme gelegenheid om jezelf eindelijk eens te prijzen waar de kritiek dat nagelaten heeft, of ongestraft te citeren uit eigen werk. Maar ook de donkere kanten treden onverbloemd op de voorgrond, nu er toch niets meer te verrekenen is kan alles gezegd.

Schrijven over eenzelfde thema door een groot aantal auteurs brengt het risico met zich mee dat het resultaat wat al te eensluidend kan uitvallen, maar daar is hier geen sprake van. Wel kan men - na lezing van pakweg tien bijdragen - spreken van enige I.M verzadiging. Leg het tijdschrift dan even terzijde om het later nog eens door te bladeren - daar nodigt een literair tijdschrift immers toe uit - blader er doorheen, sla een paar I.M.s over voor een later moment en lees nog eens wat terug. Het is genieten om te zien hoe de auteurs met het thema gestoeid hebben. Een enkeling pakte zijn leven samen in een grafsteentekst zoals David Van Reybrouck 'Hij deed nooit iets in opdracht.'

In Omheen het gat van Atte Jongstra, spreekt de schrijver de hoop uit dat zijn vrouw gunstig over hem wil denken na zijn dood. Tussendoor vermeldt hij: '(...) al schijnt ook zij het leven te hebben losgelaten, zie elders in dit blad (...)'.

Haar Onvoorzien In Memoriam van Ingrid Hoogervorst, heeft hij kennelijk niet meer kunnen lezen. Hoogervorst is getuige van een gesprek tussen twee stamgaten in een café die haar op haar eigen I.M. verrassen. Waarna zij onopgemerkt het café verlaat en huiswaarts gaat. Zij is niet overleden, zelfs niet fictief.

Marion Bloem, I.M. en Jan van Mersbergen (zonder titel) memoreren zichzelf enigszins ongemakkelijk. Wie wil er nu over zijn eigen dood schrijven wanneer je ouders nog leven? Jan van Mersbergen belt er zijn moeder maar eens over die terstond een opsomming geeft van herinneringen aan Van Mersbergen en zijn tweelingbroer. Toen ze nog baby waren en zo identiek, dat zijn moeder hem alleen wist te onderscheiden door een paar vlekjes bovenop zijn voet. Over memorabele feiten na zijn dood wordt handig gezwegen. Of het moest zijn dat zijn moeder hem herinneren zal als een van de tweeling die zich altijd zal willen onderscheiden van zijn broer door: '(...) dat schrijven van jou (..)'

Marion Bloem is bang dat niemand haar ooit, zelfs na haar dood niet, echt gekend zal hebben. Dat je gekend wordt aan de oppervlakte en in uiterlijkheden maar de gelaagdheid in haar wezen, evenals als die in haar boeken - onopgemerkt zal blijven. Een ongerede angst lijkt me, maar wel een die voorbehouden is aan de schrijfster en zeer herkenbaar.

Interessant is te vernemen hoe de schrijvers aan hun einde zijn gekomen.

Anton Korteweg (1914-2011) stierf in zijn slaap en Theo Kars (1940-2040) vond de dood ‘door eigen hand’. Heel toepasselijk voor: “‘Wie steeds zijn eigen leven heeft geleid, zal ook op het eind daarvan de teugels niet uit handen willen geven, (...),’ aldus Kars in zijn memoires.” , wordt vermeld in zijn I.M..

Minke Douwesz (1962 - 2010) kwam bij een verkeersongeluk om het leven. Zij, die twee poezen en evenzoveel romans naliet schreef een scherpe analyse van haar leven en werk als auteur. Haar romans Strikt en Weg ontstonden vanuit een streven: ‘(...) woorden vinden voor de complexe processen die zich in en tussen individuen afspelen.’ Wie haar werk kent kan beamen dat zij daarin geslaagd is.

De bijdrage van Maarten Biesheuvel is grandioos. Het schrijven schijnbaar voorbij tekende hij (met ballpoint) zichzelf in memorabele staat op papier: Eva, zijn vrouw gezeten in een (imaginaire) stoel aan het voeteneinde van een kaal bed waarop in naakte, erectionele staat de schrijver, de hand reikend naar zijn mannelijkheid, kreunend zijn laatste adem uitblaast. Met daaronder de tekst: ‘Biesheuvel had een afschuwelijk leven maar gelukkig had hij Eva als vrouw.’

Verder een In memoriam van onder andere: Tomas Lieske, Piet Gerbrandy, Barber van de Pol, Ton Rozeman, Tsjead Bruinja, Arnon Grunberg, Willem Jardin, August Hans den Boef, Maarten Ascher en Miek Zwamborn.

Literatuur, in de diepte en de breedte, bij de hoogste en de laagste zin van het woord, zal nimmer verstommen wanneer we Arnon Grunbergs woorden ter harte nemen in zijn Voetnoot van 27 juni jl.. Grunberg ziet weinig heil in protestacties tegen de voorgenomen bezuinigingen. ’Het kabinet bezuinigt, er wordt geprotesteerd. Zo was het vroeger, zo is het nu. Zelden verandert er iets.’ Liever stort hij elk jaar duizend euro in een fonds voor literaire tijdschriften. “Als 199 personen en bedrijven hetzelfde doen, hebben we 2 ton.” En: “Als de kunsten u lief zijn: koop wat minder biologisch rundergehakt en wordt mecenas.” Laat de uitingsvorm van de kunsten niet langer afhankelijk zijn van de grillen van de overheid maar neem je eigen verantwoordelijkheid, lijkt Grunberg hiermee te willen zeggen.

En als vervolgens heel literatuurminnend Nederland een abonnement neemt op een literair tijdschrift dan zal het ware karakter van de literatuur zich doen gelden.

Tirade verschijnt vijf maal per jaar.

Abonnementen:

€ 12,50 losse nummers

€ 40,00 abonnement (vijf nummers)

€ 34,00 voor studenten en CJP-houders

Tirade nr. 438 nu ook te koop als e-Boek € 8,00

Bezoek ook de website van Tirade www.tirade.nu

 

Manuscripta is de feestelijke opening van het boekenseizoen. In het eerste weekend van september presenteren meer dan honderd Nederlandse uitgevers de nieuwe titels van het komende seizoen. U kunt genieten van boekpresentaties, podiumoptredens, interviews met bekende en debuterende auteurs, signeersessies, exclusieve previews van boekverfilmingen en bijzondere buitenacts. Dit jaar vindt Manuscripta plaats op zondag 6 september (en maandag 7 september voor de pers en mensen uit het boekenvak).

Media prominent aanwezig op Manuscripta
De media zijn goed vertegenwoordigd in de programmering van Manuscripta. Hieronder vindt u een overzicht van de verschillende 'mediablokken' op zondag 6 september:

De carrière stad
Voor iedereen die met meer plezier wil werken: Merel Westrik interviewt voor AT5 vier schrijvers van 'werkboeken': Angelique van 't Riet, Adjiedj Bakas, Marike Stellinga en Huub van Zwieten.

Elsevier over de kredietcrisis
Leen Zevenbergen en Fons van Dyck schreven allebei een boek over de bankencrisis; zij praten met Jeroen Busscher (Troost voor werkende mensen) en Jack van Minden (Alles over sollicitatiegesprekken) o.l.v. Marike Stellinga.

esta's Debutantenblok
Hanna Bervoets, Emma Fasol, Michiel Klein Nulent en Leon Verdonschot: vier debutanten aan de tand gevoeld door Margriet de Groot.

Dichters & Denkers
De Groene Amsterdammer presenteert in haar bekende rubriek Dichters & Denkers drie dichters van deze tijd op één podium: Elma van Haren, Saskia de Jong en Andy Fierens.

Ontmoeting tussen drie markante auteurs
Hanna Bervoets, Conny Braam en Rick de Leeuw: drie spraakmakende auteurs, elk met een gloednieuw boek, ontmoeten elkaar in 'Het roerige stadsleven' van NL20. Presentatie door Pamela Wilhelmus.

NRC boekenpodium
Pieter Kottman ontvangt doorlopend schrijvers, onder anderen Thomas Rosenboom, Oek de Jong, Christine Otten, Marion Bloem, Maarten van der Weijden en Ilja Leonard Pfeijffer.

Arjan Peters interviewt namens de Volkskrant
A.F.Th. vertelt over de verfilming van Het leven uit een dag; Herman Brusselmans over zijn nieuwe roman Kaloemmerkes in de zep; Nop Maas vertelt over het eerste deel van zijn Reve-biografie.

de Volkskrant op Zondag
Politicus Marco Pastors gaat in debat met schrijfster Jutta Chorus (Afri ? leven in een migrantenwijk) over diagnose en oplossingen voor probleemwijken.

De Avonden op Radio 6
In het boekenprogramma De Avonden (Radio 6) praat Wim Brands met (onder voorbehoud) Oek de Jong, Nelleke Noordervliet, Thomas Heerma van Voss en A.L. Snijders.

Vrij Nederland Detective en Thrillerpodium
Vier vrouwelijke thrillerschrijfsters, Ellen den Hollander, Carla de Jong, Elisabeth Mollema en Judith Visser, komen elkaar tegen op het VN ? Detective en Thrillerpodium. Interview door Marijn van der Jagt.

Maar dit is nog niet alles. Op Manuscripta is nog veel meer te beleven, kijk voor het volledige programma op: www.manuscripta.nl. Koop uw toegangskaarten (10 euro) ook online op dezelfde site. Manuscripta vindt plaats in de Westergasfabriek in Amsterdam. Een routebeschrijving is te vinden op de site.

Literatuur en hardlopen: het lijkt op het eerste gezicht een wat vreemde combinatie, maar is dit kennelijk toch niet. Schrijven en marathonlopen is in Nederland zo langzamerhand zelfs een vertrouwde combinatie aan het worden. Veel auteurs lopen hard, en er verschijnen steeds meer boeken van en over hardlopende auteurs. Zo verschenen o.a. Marathonloper (2007) van Abdelkader Benali, Looptijd (2003) en Tempo (2007) van Dirk van Weelden en Waarover ik praat als ik over hardlopen praat (2009) van Haruki Murakami.

De literair geïnteresseerde lezer kan weer meerennen met de schrijvers in de Letterenloop, die sport en cultuur met elkaar combineert met als doel Run4Schools, het goede doel dat in- en naschoolse opvang voor kinderen in Kaapstad, Zuid-Afrika organiseert. Met behulp van sport wordt voorkomen dat de vaak nog jonge kinderen met criminaliteit, drugs en prostitutie in aanraking kopen. De Letterenloop 2008 bracht meer dan 15 duizend euro op.

Dit jaar vindt de loop plaats op 7 juni, in de omgeving van Haarlem en Bloemendaal. Er zijn weer veel schrijvers die dit jaar mee zullen lopen: onder andere Abdelkader Benali, Kees van Beijnum, Marion Bloem, Jessica Durlacher, Dolf Jansen en Beau van Erven Dorens lopen mee. Bovendien steunen veel andere bekende mensen de Letterenloop met een persoonlijke aanbeveling:

Adriaan van Dis, schrijver, tv-presentator en Zuid-Afrika deskundige mailde:
"Ook ik loop warm voor uw plan Run4schools te steunen."

Dolf Jansen, de hardstlopende schrijver/cabaretier van Nederland deed deze oproep:
"Lees, loop, sprint, hol, ren, lach en bewonder!"

J.M. Coetzee, de Zuid-Afrikaanse schrijver en Nobelprijswinnaar Literatuur schreef in een persoonlijke boodschap aan een van de initiatiefnemers dit: "I am most happy to endorse the initiative in raising funds for Run4Schools. Long-distance running is the one sport that has a long and proud tradition in all sectors of the South African community. It is heartening to know that the young South Africans of Mitchell’s Plain will have the generous support of patrons in the Netherlands."

Gerard Nijboer, meervoudig Europees kampioen marathonlopen en de enige Nederlander die daarmee ooit een Olympisch medaille won, heeft laten weten, dat hij "de Letterenloop en haar goede doel van harte aanbeveelt."

Kamiel Maase, Olympisch marathonloper zegt er dit over: "De Letterenloop in Bloemendaal, dat is nu eens een leuk initiatief! Het brengt twee verschillende werelden samen, werelden die elkaar prachtig aanvullen. Want er wordt ontzettend veel over hardlopen geschreven en veel hardlopers lezen graag. Daarnaast ben je na een stuk lopen vaak moe en dan is het heerlijk om bij te komen met een boek. Lopen is goed voor het lijf, lezen prikkelt de geest. Een mooie combinatie, toch? Als er dan een Letterenloop georganiseerd wordt voor het goede doel is het plaatje helemaal compleet. Dit initiatief onderschrijf ik van harte!"

Naast deze sportieve bezigheden is er ook een cultureel programma. Dit jaar staan de volgende activiteiten op het programma:
? De uitgeverijen Lemniscaat, Gottmer en Holland leveren net als in 2008 een bijdrage aan het kinderprogramma.
? Illustratrice Nicole de Cock komt tekenen met kinderen.
? Het Haarlems Straatorkest moedigt de lopers muzikaal aan.
? U krijgt de kans om met bekende deelnemers op de foto te gaan, of om een handtekening te scoren.
? Fredie Kuiper zingt het levenslied voor moegelopen atleten.
? Sido Martens brengt zijn Foekje Dillema ballade ten gehore.
? Marion Slop verzorgt stoelmassages.
? Horeca-ondernemers in Bloemendaal hebben speciale acties om extra geld in te zamelen.
? En er komt een Letterenloop-veiling op vrijdag 15 mei.

(Bron: website Letterenloop en NRC)

De inschrijving voor de Letterenloop is nu geopend. Voor meer informatie en inschrijven kijk op de website van de Letterenloop.