Zomertijd is het derde deel van het autobiografische project dat Nobelprijs-winnaar J.M. Coetzee aanving met Jongensjaren en voortzette met Portret van een jongeman. In de smetteloze vertaling van Peter Bergsma beleeft dit boek een wereldprimeur in het Nederlands, een taal waar Coetzee een minstens ambivalente verhouding mee heeft. Het is een taal die hij beheerst, hij is in staat een bloemlezing Nederlandse poëzie te maken. Het is eveneens de taal die generaties terug zijn voorouders spraken toe zij in de Kaap in Zuid-Afrika belandden. Zij werkten hard op grond zonder enig erbarmen om voor hun nageslacht een toekomst op te bouwen. Coetzee wist dat zijn aanwezigheid als hun nazaat  in Zuid-Afrika legaal was, legitiem heeft hij het nooit gevonden.
In dit deel worden de jaren 1972-1977 beschreven. Coetzee speelt in zijn autobiografisch project met de vorm ervan; waar het laatste deel een afstandelijk hij-perspectief hanteert is de afstand hier nog wat vergroot. De auteur laat in dit boek zijn biografie schrijven door een jonge Brit die een vijftal mensen die een rol speelden in Coetzees leven in die jaren interviewt. Het is een vorm die goed aansluit bij wat zo speciaal is aan de stijl en de inhoud van Coetzees boeken. Het stelt hem in de gelegenheid een distantie tot zijn eigen verleden en zijn onderwerpen te betrachten die gelijkertijd akelig koel en verslavend observant is.
John woont in de jaren rond zijn debuut Schemerlanden in een blanke buitenwijk van Kaapstad in een bouwvallig arbeidershuisje samen met zijn vader die een baan als boekhouder heeft bij een groothandel voor onderdelen van Japanse auto’s.
De biograaf spreekt een minnares van John die niet erg warm gelopen is voor hem, een nicht die voor hem voelt maar die hij na een geschreven gevoelsuitbarsting harerzijds op afstand stelt, een moeder van een leerling waar hij enige tijd verliefd op is geweest, een mannelijke collega en tot slot een Française waarmee hij gedoceerd heeft.  Coetzee wil met deze waaier aan perspectieven op deze fase in zijn verleden het beeld schetsen van een niet zeer warmbloedige man die zich gereserveerd gedraagt ten aanzien van anderen. Een bijzonder hypnotiserend effect in de opbouw van dit boek is dat de verschillende beelden van deze spiegels die Coetzee weerkaatsen, voor de lezer allemaal uit het veelzijdig schrijversbrein van Coetzee zelf voortgesproten zijn. En dat Coetzee daarmee in wat oppervlakkig gezien een kaal en illusieloos mens kan lijken zichzelf uiteindelijk een geraffineerde diepte verschaft.
In Zomertijd kijk je in een spiegelpaleis naar de hoofdpersoon, die in de wereld goed samenvalt met de schrijver, je neemt zijn effect op anderen waar, de wijzen waarop zijn denkbeelden in personen met heel verschillende temperamenten weerklank vinden. Zijn maatschappelijke overtuigingen, of juist de zekere wankelmoedigheid waarmee hij deze nauwelijks belijdt. Ik dacht net als een van de geïnterviewden na In ongenade een poosje klaar te zijn geweest met Coetzee. Maar zijn stem in persoonlijke en politiek-maatschappelijke aangelegen is van een unieke helderheid, gespeend van bombast en gewapend tegen afzijdigheid. In dit boek kan je op elke pagina lezen waarom Coetzee de Nobelprijs ontving.

Levi Enfield

J.M. Coetzee Zomertijd Uitgeverij Cossee, 2009

Een jonge Engelse biograaf werkt aan een boek over de overleden schrijver John Coetzee. Hij wil zich concentreren op de jaren 1972 -1977 waarin Coetzee zijn debuut Schemerlanden schreef en een arbeiderswoninkje in een buitenwijk van Kaapstad deelde met zijn vader die weduwnaar was. De biograaf meent dat dit de periode is waarin Coetzee ‘zijn draai begon te vinden als schrijver’.
Omdat hij Coetzee nooit persoonlijk heeft ontmoet, begint de biograaf aan een reeks interviews met mensen die belangrijk voor de schrijver zijn geweest – een getrouwde vrouw met wie hij een affaire had, zijn lievelingsnicht Margot, een Braziliaanse danseres wier dochter Engelse bijles van hem kreeg, vroegere vrienden en collega’s. Uit hun getuigenissen komt Coetzee naar voren als een wat onhandige man met een gering talent om zich voor anderen open te stellen. Zijn familie beschouwt hem als een buitenstaander, iemand die heeft geprobeerd zijn achtergrond te ontvluchten en die nu met de staart tussen de benen is teruggekeerd. Zijn lange haar en baard, de geruchten over zijn plotselinge vertrek uit de Verenigde Staten en het feit dat hij een boek heeft geschreven, wekken in het Zuid-Afrika van die tijd niets dan achterdocht.
Met Zomertijd sluit de Nobelprijswinnaar J.M. Coetzee de magistrale trilogie van zijn gefictionaliseerde autobiografie af, die begon met Jongensjaren en Portret van een jongeman.

Lees hieronder alvast een fragment uit Zomertijd:
22 augustus 1972

In de Sunday Timesvan gisteren een bericht uit Francistown in Botswana. Ergens vorige week kwam midden in de nacht een auto, een wit Amerikaans model, aanrijden bij een huis in een woonwijk. Mannen met bivakmutsen sprongen naar buiten, trapten de voordeur in en begonnen te schieten. Toen ze uitgeschoten waren staken ze het huis in brand en reden weg. De buren sleepten zeven verkoolde lichamen uit de smeulende resten: twee mannen, drie vrouwen, twee kinderen.
De moordenaars leken zwart te zijn, maar een van de buren hoorde hen onder elkaar Afrikaans spreken en was ervan overtuigd dat het blanken waren die hun gezicht zwart hadden gemaakt. De doden waren Zuid-Afrikanen, vluchtelingen die pas enkele weken eerder in het huis waren getrokken.
De Zuid-Afrikaanse minister van Buitenlandse Zaken, om commentaar gevraagd, noemt het bericht via een woordvoerder ‘ongeverifieerd’. Er zal een onderzoek worden ingesteld, zegt hij, om te bepalen of de overledenen inderdaad Zuid-Afrikaanse burgers waren. En wat het leger betreft, een niet nader genoemde bron ontkent dat de Zuid-Afrikaanse strijdkrachten iets met de zaak te maken hebben. De moorden zijn vermoedelijk een interne ANC-aangelegenheid, oppert hij, die getuigt van ‘aanhoudende spanningen’ tussen facties.
Zo komen ze naar buiten, week in, week uit, deze verhalen uit de grensgebieden, moorden gevolgd door laconieke ontkenningen. Hij leest de berichten en voelt zich bezoedeld. Dus dit is waarnaar hij is teruggekomen! Maar waar ter wereld kun je je verstoppen zonder je bezoedeld te voelen? Zou hij zich schoner voelen in de sneeuw van Zweden, terwijl hij op grote afstand over zijn landgenoten en hun laatste capriolen las?Hoe te ontsnappen aan de smerigheid: geen nieuwe vraag. Een oude vraag die knaagt als een rat en niet loslaat, die zijn gemene, etterende wond achterlaat. Gewetenswroeging.
‘Ik zie dat het leger zijn oude streken weer levert,’ merkt hij op tegen zijn vader. ‘In Botswana dit keer.’ Maar zijn vader is te behoedzaam om toe te happen. Als zijn vader de krant pakt, zorgt hij ervoor dat hij regelrecht doorbladert naar de sportpagina’s en de politiek overslaat – de politiek en de moorden.
Zijn vader koestert alleen maar minachting voor heel het continent ten noorden van hen. ‘Paljassen’ is het woord waarmee hij de leiders van Afrikaanse staten afdoet: onbeduidende tirannen die amper hun eigen naam kunnen spellen, zich in hun Rolls met chauffeur van het ene banket naar het andere laten rijden, Ruritaanse uniformen dragen, versierd met medailles die ze zichzelf hebben verleend. Afrika: oord van uitgehongerde massa’s over wie de baas wordt gespeeld door moordzuchtige paljassen.‘Ze hebben ingebroken in een huis in Francistown en iedereen vermoord,’ houdt hij niettemin vol. ‘Hen geëxecuteerd. Inclusief de kinderen. Kijk. Lees het bericht maar. Het staat op de voorpagina.’
Zijn vader haalt zijn schouders op. Zijn vader kan geen woordvormen vinden die veelomvattend genoeg zijn om uitdrukking te geven aan zijn afkeer van, aan de ene kant, schurken die weerloze vrouwen en kinderen afslachten en, aan de andere kant, terroristen die oorlog voeren vanuit veilige havens over de grens. Hij lost het probleem op door zich in de cricketuitslagen te verdiepen. Als reactie op een moreel dilemma is dat zwak; maar is zijn eigen reactie – aanvallen van woede en wanhoop – zoveel beter?
Ooit dacht hij dat de mannen die de Zuid-Afrikaanse versie van openbare orde verzonnen, die het immense systeem van arbeidsreserves en binnenlandse paspoorten en satellietsteden voor zwarten in het leven riepen, hun visie op een tragische misvatting van de geschiedenis hadden gebaseerd. Ze koesterden die historische misvatting omdat ze, geboren op boerderijen of in stadjes in het achterland, en geïsoleerd binnen een taal die nergens anders ter wereld gesproken werd, geen oog hadden voor de omvang van de krachten die de oude koloniale wereld sinds 1945 hadden weggevaagd. Maar zeggen dat ze een historische misvatting koesterden was op zichzelf al misleidend. Want ze lieten zich helemaal niet met geschiedenis in. Integendeel, ze keerden de geschiedenis de rug toe, deden die af als een hele hoop lasterpraat uit de koker van buitenlanders die Afrikaners minachtten en een oogje zouden dichtknijpen als ze werden uitgemoord door de zwarten, tot de laatste vrouw en het laatste kind aan toe. Alleen en zonder vrienden op het afgelegen puntje van een vijandig continent tuigden ze hun vestingstaat op en trokken zich terug achter de muren daarvan: daar zouden ze de vlam van de westerse christelijke beschaving brandende houden tot de wereld uiteindelijk haar verstand weer gebruikte.
In die trant spraken ze, min of meer, de mannen die de scepter zwaaiden over de Nasionale Party en de veiligheidsstaat. En lange tijd dacht hij dat het recht uit hun hart kwam. Maar inmiddels niet meer. Hun gepraat over het redden van de beschaving, zo is hij nu geneigd te denken, is nooit iets anders dan bluf geweest. Achter een rookgordijn van patriottisme zitten ze op ditzelfde moment uit te rekenen hoe lang ze de voorstelling nog draaiende kunnen houden (de mijnen, de fabrieken) voordat ze genoodzaakt zijn hun koffers te pakken, alle belastende documenten te versnipperen en het vliegtuig te nemen naar Zürich of Monaco of San Diego, waar ze onder de dekmantel van holdingmaatschappijen met namen als Algro Trading of Handfast Securities al jaren geleden villa’s en appartementen voor zichzelf hebben aangeschaft als verzekering tegen de dag van de afrekening (dies irae, dies illa).
Volgens zijn nieuwe, herziene denkwijze houden de mannen die het moordcommando naar Francistown hebben gedirigeerd er geen op een misvatting berustende kijk op de geschiedenis op na, en al helemaal geen tragische. Sterker nog, ze lachen waarschijnlijk in hun vuistje om mensen die zo dwaas zijn om er enigerlei kijk op na te houden. En wat het lot van de christelijke beschaving in Afrika betreft, daar hebben ze nooit een minuut van wakker gelegen. En dit – dit! – zijn de mannen onder wier vuile duim hij leeft!

Nog nader uit te werken: zijn vaders reactie op de tijden in vergelijking tot de zijne: hun verschillen, hun (doorslaggevende) overeenkomsten.

J.M.Coetzee (Kaapstad 1940) schrijft romans, essays en verhalen. Hij is de enige auteur die twee keer de Booker Prize ontving, voor de romans Wereld en wandel van Michael K en voor In ongenade. In 2003 kreeg hij de Nobelprijs voor zijn gehele oeuvre. In zijn roman Dagboek van een slecht jaar verweeft Coetzee actuele teksten met een spannende plot. Onlangs verscheen een selectie uit zijn essays, speciaal voor zijn lezers in Nederland en Vlaanderen getiteld Wat is een klassieke roman? Nu in 2009 verschijnt dan dus: Zomertijd, het derde deel van zijn gefictionaliseerde autobiografie.

J.M. Coetzee, Zomertijd. Cossee, gebonden, 288 p., € 22,90. Vertaald door Peter Bergsma.

Lezers bekroonden het omslag van Boven is het stil. Gerbrand Bakkers nieuwe roman heet Juni, en verschijnt – verrassend genoeg – in juni 2009. Doe mee en ontwerp het boekomslag voor Juni.

Een aantal trefwoorden:
Een hete zomerdag in juni
Twee pimpelmezen
Een grootmoeder in het stro
Een oude schuur
Het zwembad bij het dorp
De grijze VW-bestelbus van de bakker
Koningin Juliana bezoekt het Noord-Hollandse dorp
Een begraafplaats met prachtige bomen

De wedstrijdvoorwaarden:
Inzenden kan tot uiterlijk 23 maart
Op 6 april wordt de top 5 bekend gemaakt op www.cossee.com en in de landelijke pers
Op 15 april wordt het definitieve omslag bekend gemaakt op www.cossee.com en in de landelijke pers

Boekformaat 12,5 x 20 cm
Lettertype: Scala Condensed van Martin Majoor

De jury bestaat uit:
Christoph Buchwald, uitgever Uitgeverij Cossee
Gerbrand Bakker, auteur
Arno Koek, eigenaar Boekhandel Blokker en Boekhandelaar van het jaar 2009

Stuur uw ontwerp vóór 23 maart naar juni@cossee.com
Over de uitslag wordt niet gecorrespondeerd.
(uitgeverij Cossee)

woensdag 17 december 2008

Versus is een reeks spannende en belangwekkende ontmoetingen in het kader van Amsterdam Wereldboekenstad, die het beste van de hedendaagse Duitse en Nederlandse literatuur met elkaar confronteert. De Nederlandse literatuur geniet grote populariteit in Duitsland, voor de hedendaagse Duitse literatuur komt de laatste jaren in Nederland steeds meer belangstelling. Op woensdag 17 december treden Geert Mak en Bernhard Schlink met elkaar in gesprek over literatuur, fictie en geschiedenis. Christoph Buchwald (Uitgeverij Cossee, de uitgever van Schlink) leidt het gesprek.

Bernhard Schlink (1944) is naast schrijver ook hoogleraar publiekrecht en rechtsfilosofie aan de Berlijnse Humboldt-Universität. In 1995 publiceerde hij Der Vorleser, over een verhouding tussen een jonge jongen en een oudere vrouw die concentratiekampbewaakster geweest blijkt te zijn. Deze met diverse prijzen bekroonde roman werd een bestseller en is over de hele wereld vertaald. Voorts verschenen de verhalenbundel Liebesfluchten (2000) en de roman Die Heimkehr (2005), evenals twee essaybundels. In zijn meest recente roman, Das Wochenende (2008), hier uitgebracht onder de titel Het eerste weekend, belicht Schlink opnieuw een donkere bladzij uit de recente Duitse geschiedenis: de hoofdpersoon is een voormalig RAF-terrorist die na 20 jaar gevangenschap weer op vrije voeten komt. Schlinks werk verschijnt in Nederland bij uitgeverij Cossee.

Geert Mak (1946) is net als Bernhard Schlink van oorsprong jurist. Hij schreef onder meer Een kleine geschiedenis van Amsterdam (1994) alvorens bij een breed publiek bekendheid te verwerven met Toen God verdween uit Jorwerd (1996), over de teloorgang van de Europese boerencultuur, en De eeuw van mijn vader (1999), een geschiedenis van Nederland in de 20e eeuw. In 1999 trok hij een jaar lang door Europa om de ‘staat van het continent’ op te nemen. Uit de stukken die hij hier voor NRC Handelsblad over schreef, ontstond het reisverslag In Europa (2004), op basis waarvan vervolgens een 35-delige tv-serie is gemaakt. Van 2000 tot 2003 was Mak bijzonder hoogleraar grootstedelijke problematiek aan de Universiteit van Amsterdam. Eerder dit jaar werd hij onderscheiden met de Leipziger Buchpreis zur Europäischen Verständigung. Zijn werk is in 15 talen vertaald.

Aanvang: 20:00
Toegang: € 6,- / € 5,- (met korting)

Voertaal: Duits