6 april 2017

Liefde in Pangea – Tessa de Loo

Roman op routine

Recensie door Reinier van Houwelingen

Pangea, zo wordt de aarde genoemd op het punt in de ontstaansgeschiedenis dat de verschillende continenten nog niet bestonden. We schrijven ongeveer 250 miljoen jaar geleden. De mysterieuze Sacha, om wier zelfmoord de nieuwste roman van Tessa de Loo draait, mijmert dat dit misschien wel het paradijs was, waar Adam en Eva in voorwereldlijke onschuld rondliepen. In feite gaat het er in Liefde in Pangea echter helemaal niet zo onschuldig aan toe.

Tessa de Loo is inmiddels 70 jaar en dus een van de actieve senioren van de Nederlandse letteren. Haar oeuvre omvat zo’n 15 titels, waarvan de bekendste zonder twijfel De tweeling is, uit 1993 alweer. Dit keer echter geen historische maar zogezegd een prehistorische roman, tenminste als het om het meest prominente motief gaat. Hoofdpersoon Fidel bestudeert namelijk kameleons. Deze evolutionair oude dieren doen hem denken aan de tijden waarin dinosauriërs over de aarde heersten. Het onderzoek naar de oorzaak dat dino’s uitstierven was het levensproject van zijn bewonderde vader, zodat Fidel (zijn naam betekent ‘trouw’ of ‘loyaal’) diens werk als het ware in het klein voortzet. Door de roman heen zijn cursief gedrukte regels te vinden over het gedrag van de kameleon in soortgelijke situaties als die zich op dat moment voordoen tussen de personages.

De hoofdintrige van Liefde in Pangea is voor romanbegrippen meer alledaags, namelijk de zelfmoord van Fidels jeugdvriendin, Sacha, die tijdens een schoolreis van een balkon sprong. Dit toch al zeer klassieke literaire thema van de verloren geliefde wordt op evenzeer klassieke wijze uitgewerkt. Vanuit het vertelheden blikt de hoofdpersoon terug op de romance uit zijn puberjaren, zo’n 20 jaar eerder. Hoofdstukken uit die tijd worden afgewisseld met de zoektocht die Fidel in gang zet naar aanleiding van een schoolreünie. Gaandeweg volgen er steeds meer onthullingen over zijn eigen familie en over de familie van Sacha. Dit werpt uiteindelijk een verklarend licht op de tragische gebeurtenis die voor de levens van meerdere mensen bepalend werd.

Geen revolutionair plot dus en de uitwerking in individuele passages lijkt ook niet bijzonder geïnspireerd. Op de al genoemde schoolreünie ontmoet Fidel precies de twee mensen die het dichtst bij Sacha stonden. De ene was destijds haar beste vriendin, blijkt nu onverwacht mooi te zijn en het laat zich dus raden hoe dat gaat aflopen. De ander is een mannelijke rivaal van vroeger, die Fidel met verwijten overlaadt. Zo komt de reünie louter over als een middel om het plot verder te helpen, niet als een scène die in zichzelf literaire waarde heeft. Of neem het moment dat de hoofdpersoon iets zit te drinken in een café en daar aan de praat raakt met een man die zijn vader gekend heeft:

“O ja, Rudolf Hulshoff,” zei hij, “veel te jong gestorven. Eeuwig jammer, want het was een fijne collega, alom gewaardeerd, een man zonder achterbaksheid of ellebogenwerk, altijd bereid iemand te helpen, een vraagbaak voor iedereen. […] Jammer genoeg had hij één mankement: hij was veel te bescheiden. Hij had zoveel in huis maar wist zichzelf niet te verkopen – iets wat helaas in deze wereld, zelfs in de wetenschappelijke wereld, onontbeerlijk is.”’

Deze passage brengt veel informatie over, maar een geloofwaardig gesprek in een café is het niet. Nog een kleine ergernis, de laatste: Fidel zou een aversie hebben tegen mensen die uitdrukkingen gebruiken uit het Engels. De Loo neemt echter meermaals Engelse formuleringen in zijn gedachtestroom op (‘Het voelde alsof hij aan de andere kant van de aarde terecht was gekomen, waar hij een absolute alien fallen out of space was’).

Het middelste gedeelte van het boek, dat uit drie delen bestaat, is gesitueerd in Portugal. De werkreis die de hoofdpersoon daarheen onderneemt, haalt het motief van de kameleon (en daarmee van Pangea) meer naar de voorgrond. Fidel probeert op het platteland van Portugal in kaart te brengen hoe het ervoor staat met de populatie van de Chamaeleo chamaeleon. Zijn bevindingen wijzen erop dat de miniatuur dinosauriër van het Europese continent aan het verdwijnen is. Toevalligerwijs blijken ook de broer en de vader van Sacha in Portugal te wonen. Het werkbezoek loopt zo uit op een verdere ontraadseling van het drama waarvan Fidel op zijn zeventiende getuige was. Dit levert meer verrassing op voor de personages dan voor de doorgewinterde romanlezer.

Routinier Tessa de Loo schreef met Liefde in Pangea dus een solide roman. De compositie is oerdegelijk en de stijl verzorgd, ondanks de soms wat houterige dialogen. Het kameleonthema geeft fleur aan het geheel, te beginnen bij de fraaie omslag. Toch knaagt er iets. Het verhaal lijkt wel erg op de automatische piloot tot stand gekomen. De lezer zal er niet snel door van kleur verschieten.

 

 

Liefde in Pangea
Tessa de Loo
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen, De Arbeiderspers
ISBN: 9789029505598
288 pagina's
Prijs: € 19,99

Meer van Reinier van Houwelingen:

22 augustus 2017

Variabele verhalen in prettige stijl geschreven

Over 'Astronaut' van Pieter Kranenborg
16 mei 2017

Moord op de grachtengordel

Over 'Nachtwandeling' van Robbert Welagen
21 februari 2017

Nederlands migrantenleven in Amerika

Over 'Het purperen land' van Edna Ferber

Recent

21 september 2017

Waar het surrealisme binnen dendert

Over 'Duizend vaders' van Nhung Dam
20 september 2017

In de huid van een leeuwin

Over 'De bekentenis van de leeuwin' van Mia Couto
19 september 2017

Nieuw leven beschreven

Over 'Het groeit! Het leeft!' van Marjolijn van Heemstra
18 september 2017

Dichter van de werkelijkheid

Over 'Ovale dakraam' van Pierre Reverdy
15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

Over 'Syfilis, of de Franse ziekte' van Girolamo Fracastoro

Verwant

6 april 2017

Het maken van morele keuzes

Over 'Verraad me niet' van Tessa de Loo
6 april 2017

Benali Boekt weer