Yiyun Li – Recensie 'Verschoppelingen'

Door Marjolein Paalvast

Als kind had ik een sleutelhanger in de vorm van een diamant. Urenlang kon ik me daarmee vermaken: afhankelijk van hoe je door het geslepen glas heen keek, veranderde de wereld die aan de andere kant lag van kleur, vorm of ? mijn favoriet ? van onder- en bovenkant. De truc was om de diamant steeds slechts een fractie van een slag te draaien ? het voorwerp dat je bekeek bleef hetzelfde, maar door de lichte verandering van waarneming zag het er wel ineens totaal anders uit.
Verschoppelingen, een debuutroman van de Chinese schrijfster Yiyun Li, laat zijn lezer door zo’n diamant kijken naar het China ten tijde van het communisme. Ik ontwaak op 21 maart 1979 in het huis van leraar Gu en zijn vrouw. “Op een paar passen van zijn huis zag leraar Gu een groot wit papier met een enorme rode boodschap erop dat op de muur van de rij huizen was geplakt, en hij wist dat de dood van zijn dochter daarop werd aangekondigd.” Elf pagina’s later zie ik datzelfde papier weer terug: “Aan het eind van de straat zag Tung een pas opgehangen aanplakbiljet, waarvan de onderste punten al losraakten door de wind. Hij vond een wrakke stoel die voor een erf stond, sleepte die naar het biljet en klom erop, maar zelfs als hij op de stoel op zijn tenen stond was hij nog niet groot genoeg om bij de onderkant van het biljet te kunnen.”
De executie van contrarevolutionaire Gu Shan, dochter van Gu en zijn vrouw, houdt de industriestad Modderrivier op die bewuste dag in maart in haar greep. Door het perspectief steeds naar een ander karakter te verschuiven, toont Li hoe de levens van verschillende bewoners van Modderrivier met deze executie verbonden zijn. Van lagereschoolleerling Tung, die met zijn school verplicht is de openbare terechtstelling bij te wonen, via het misvormde meisje Nini, dat zich voedt met de meellijm achter op de aanplakbiljetten over de executie, tot de negentienjarige Bashi, die zijn honger naar kennis over de vrouwelijke anatomie probeert te stillen met het lichaam van de ter dood gebrachte revolutionaire.
De overgangen van het ene naar het andere personage verlopen soepel, als een goed geolied raderwerk. De lezer ziet de camera als het ware glijden van de ene naar de andere bewoner. In het eerste deel van Verschoppelingen levert dit een haast magisch effect op: we zien de executie van Gu Shan door ieders ogen behalve door die van haarzelf. Door het consequent ontbreken van juist haar perspectief ontstaat een soort centrifugale kracht ? de levensverhalen van de andere bewoners zijn de facetten van de diamant waardoor we steeds een ander stukje van de op handen zijnde executie zien.
Precies die middelpuntvliedende kracht die het eerste deel van de roman in een ijzeren greep houdt, ontbreekt helaas in het tweede deel. Hoewel hier zeker genoeg andere zaken de moeite waard zijn ? ik noem het inkijkje in een totaal andere cultuur en tijd en de wijze waarop Li eerder registreert dan beschrijft ? mis je als lezer een rode draad waaromheen de personages in Modderrivier gegroepeerd zijn. De verschillende verhaallijnen lijken een eigen leven te gaan leiden, zonder een duidelijke, centrale spanningsboog. Als lezer raak je hierdoor een beetje verloren, alsof een kind ineens niet meer bij de hand gehouden wordt.
Verschoppelingen is zeker de moeite van het lezen waard. Hoewel de verhaallijn in het middenstuk van de roman veel te wensen overlaat, biedt het boek ons als fictief tijdsdocument de kans om een blik te werpen op de vaak onmenselijke leefomstandigheden in het communistische China van de jaren 70. Li registreert zonder te oordelen ? hierdoor blijven Tung, Nini en Bashi menselijk en toegankelijk waar hun gedrag en keuzes anders grote vraagtekens zouden oproepen. Geen echte diamant, maar soms is geslepen glas net zo mooi.

Yiyun Li, Verschoppelingen. Atlas, paperback, € 19,90

Omslag Recensie 'Verschoppelingen'  -  Yiyun Li
Recensie 'Verschoppelingen'
Yiyun Li
ISBN: 9789045014500

Recent

18 januari 2018

Laatste edities literaire tijdschriften 2017 - Parelduiker, Tirade en Terras

Over 'De parelduiker 2017/5: Jan Cremer' van Hein Aalders
17 januari 2018

Rusland, mijn Rusland

Over 'Tsjaikovskistraat' van Pieter Waterdrinker
16 januari 2018

Toverboek als inspirerende gids

Over 'Nachtefteling' van Martijn Benders
15 januari 2018

Ingewikkelde verschijnselen en processen voor leken verklaard

Over 'De rivier van het bewustzijn' van Oliver Sacks

Verwant