S.J. Naudé – Het vogelalfabet

Subtiele stijl in verhalen over ontluistering

Recensie door Olivier Rieter

De Zuid-Afrikaanse schrijver S.J. Naudé brak een internationale carrière als advocaat af om een masterstudie creatief schrijven aan de universiteit van Stellenbosch te gaan volgen. Een van de resultaten van die keuze is de verhalenbundel Het vogelalfabet, waarvoor hij de South African Literary Award kreeg.

De zeven verhalen in deze verzameling kennen thema’s als zelfverzaking, moeizame (familie)relaties en de Zuid-Afrikaanse expat cultuur die de schrijver uit eigen ervaringen in New York en Londen kent. Op het verhaal ‘Moeders kwartet’ na, hebben de verhalen onnadrukkelijke eindes, waaruit desillusie spreekt. Onder meer desillusie over de toekomst en over de wreedheid van ziektes, maar ook naar aanleiding van de moeizaamheid van het aangaan van relaties en het zoeken naar identiteit. Het slot van het genoemde ‘Moeders kwartet’ wekt de suggestie van komende gewelddadigheid en werpt daarmee een ander licht dan de overige verhalen op de ontluistering die leven is. Maar ook hier is de behandeling van de genoemde thema’s subtiel.

Naast de eenheid in thematiek kent deze bundeling vooral ook een eenheid in stijl. Het vogelalfabet staat vol met passages als: ‘Hij is alleen hierbinnen. Het licht is fel en hij heeft honger. Hij zit naar de hammen te kijken. Ze vertrekken zonder te eten.’ (77) Of: ‘Joschka’s moeder belt om te zeggen dat ze langskomt. Joschka verstijft als zijn zus hem dat vertelt. Er daalt een spanning neer over het huis. Het duurt een uur voordat ze komt opdagen; ze komt van ergens bij de Tsjechische grens. Een buurvrouw brengt haar.’ (85) De stijl in Het vogelalfabet is sober, met veel korte mededelende zinnetjes na elkaar geplaatst, maar kent af en toe ook geheimzinnige passages als: ‘Schaduwen van oude bewegingen beginnen het geheugen van het lichaam te ontrafelen.’ (127) Een rug wordt omschreven als ‘een massief blok’ dat ‘ uiteenbrokkelt in een mozaïek van spieren.’ (131) Naudé biedt in zijn stijl een mix van eenvoudige woordkeus, met hier en daar een ambitieuze zin. Het is met name deze subtiliteit in verwoording die ervoor zorgt dat deze verhalen aanspreken.

Hiernaast biedt de verzameling een tijdsbeeld van het Zuid-Afrika van na de Apartheid. Onder meer hiv (wijd verspreid in het land) en corruptie van de nieuwe overheid spelen er een rol in. Het raciale thema is niet onbelangrijk, maar is niet alles overheersend in deze verhalen. Naudé stamt uit een geslacht van blanke Afrikaners. Het blank zijn in een zwarte maatschappij wordt echter niet heel nadrukkelijk gethematiseerd. De blanke personages zoeken vooral hun heil in verre buitenlanden, om uiteindelijk wel weer terug te keren naar Zuid-Afrika, maar zonder hoop dat hun terugkeer hen nieuwe levensvreugde of zingeving zal schenken.

De bundel werd uit het Afrikaans vertaald door Karina van Santen en Martine Vosmaer, die echter ook gebruik maakten van de afwijkende Engelse versie die Naudé van zijn verhalen maakte. Het moet voor de vertaalsters interessant zijn geweest om met een schrijver uit een verwant taalgebied te maken te hebben die de vertaling op zijn merites kan beoordelen.

Het zijn geen vrolijke verhalen, humor en lichtheid ontbreken. De hopeloosheid van een onrechtvaardig bestaan waarin mensen op weg zijn naar een onprettig einde, zonder veel respijt, dat drukt deze verzameling uit, die vooral om zijn stijl een aanrader is.

 

Omslag Het vogelalfabet - S.J. Naudé
Het vogelalfabet
S.J. Naudé
Vertaling door: Karina van Santen en Martine Vosmaer
Verschenen bij: Uitgeverij Podium
ISBN: 978 90 5759 740 4
320 pagina's
Prijs: € 22,50

Meer van Olivier Rieter:

Recent

18 januari 2018

Laatste edities literaire tijdschriften 2017 - Parelduiker, Tirade en Terras

Over 'De parelduiker 2017/5: Jan Cremer' van Hein Aalders
17 januari 2018

Rusland, mijn Rusland

Over 'Tsjaikovskistraat' van Pieter Waterdrinker
16 januari 2018

Toverboek als inspirerende gids

Over 'Nachtefteling' van Martijn Benders
15 januari 2018

Ingewikkelde verschijnselen en processen voor leken verklaard

Over 'De rivier van het bewustzijn' van Oliver Sacks
12 januari 2018

Voelen met verstand

Over 'Onderbuik' van Marte Kaan

Verwant