Rodaan Al Galidi – Duizend-en-een nachtmerries

Spiegeltje, spiegeltje… Nederland

Recensie door Martenjan Poortinga

Duizend-en-een nachtmerries is een bundel verhalen van de uit Irak afkomstige schrijver en dichter Rodaan Al Galidi. Zijn verhaal is bekend: hij vluchtte uit zijn vaderland, zocht asiel in ons land, leerde zichzelf Nederlands en publiceerde inmiddels zes romans en acht dichtbundels, waarvan de roman Hoe ik talent voor het leven kreeg en de dichtbundel Koelkastlicht erg veel aandacht kregen en goed verkochten.
Je zou kunnen zeggen dat Al Galidi tot het Nederlandse literaire landschap is toegetreden.

De 36 korte verhalen in de bundel Duizend-en-een nachtmerries geven een goed beeld van zijn rijke fantasie. De vreemdste ideeën worden op een soepele en originele manier uitgewerkt. Zo is er de man die zichzelf letterlijk tegenkomt; de vrouw die voor het eerste een zwarte man ziet en om de haverklap de politie belt omdat ze denkt dat hij de boef is; de mensen in de sauna die zich beklagen over het feit dat anderen zich niet houden aan het spreekverbod. En zo gaat het nog wel even door.

Niet alle verhalen zijn even sterk. Rodaan Al Galidi maakt zich er soms wat makkelijk vanaf: een origineel idee een beetje uitwerken, wat flauwekul er in en hoppa, weer een verhaaltje klaar. Een strengere redacteur had hier goed werk kunnen verrichten door het teveel aan kaf van het koren te scheiden.

De beste verhalen zijn de verhalen die inzicht geven in de manier waarop Al Galidi naar de Nederlander kijkt. Hij vindt ons een nogal angstig, geordend volkje en drijft daar op een mooie, vileine manier de spot mee. In het verhaal De terroristische aanslag op Kim van Dijk bijvoorbeeld laat hij zien hoe groot de verschillen zijn tussen asielzoekers (lees: Rodaan Al Galidi) en de Nederlander. Prachtig en ook gruwelijk. Zitten wij als Nederlander zo in elkaar? Al Galidi houdt je hier een spiegel voor, waardoor je de titel van de bundel deels gaat begrijpen.
Of lees het verhaal waarin een ik met een kennis de stad ingaat. Die kennis ziet alleen maar gevaar, wapens, en aanslagmogelijkheden, waardoor de ik-figuur steeds banger wordt. Zo zijn de Arabieren altijd terrorist, en de Nederlanders altijd slachtoffer.

De titel belooft nachtmerries, hoewel Al Galidi zelf aangeeft dat het allemaal wel meevalt. En je hoeft deze ook niet geheel letterlijk te nemen; veel verhalen zijn een beetje nachtmerrieachtig, maar je zou ze ook vrolijk of komisch kunnen noemen als er niet toch aan een aantal een randje zit. Het verhaal over de zoekgeraakte afgeknipte nagel van Saddam Hoessein bijvoorbeeld, of dat verhaal over iemand die een amulet koopt dat hem beschermt tegen aanslagen: ze geven aan uit welke wereld Al Galidi afkomstig is. Ze laten zien dat de schrijver inderdaad nachtmerries beleeft en tegelijkertijd hoe hij daarmee omgaat: hij maakt ze ook belachelijk en spot er mee.

Opvallend is een tweede thema in deze bundel: naast de verhalen waarin hij de Nederlanders bespot, is in veel verhalen de hoofdpersoon op zoek naar een andere plaats, een ander leven, een andere identiteit zelfs. Fantasie dus ook in het opzicht van: ik wil wat anders, of andere mensen willen wat anders van mij, of: ben ik wel tevreden, zit ik wel op de goede plek, ben ik wel op de juiste planeet? Al Galidi geeft hier inzicht in de wereld van de asielzoeker die zeker welkom is maar zich niet thuis voelt.

Binnen dit thema is het verhaal De zomerdag van Jelle tekenend. Daarin wordt Jelle wakker uit een nachtmerrie (de enige echte die Duizend-en-een nachtmerries voorkomt): zijn hoofd zit vol, de ideeën bijten en krabben hem. Hij wil zijn ideeën met een mes te lijf gaan, maar deze worden nog bozer. Alles goed, vraagt de buurvrouw. Ja, ik ben aan het opruimen, antwoordt hij. Om de boel te ontvluchten gaat hij naar het strand, waar hij tenslotte verandert in een stier. Het was Jelles mooiste zomerdag, die dag waarop hij in een stier veranderde. Eindelijk was hij vrij en durfde hij zijn wereld af te breken en een nieuwe wereld op de ruïnes te bouwen. Zíjn wereld.
Dat zoeken, vinden en veranderen niet voor iedereen de beste oplossing is, verwoordt hij in een ander verhaal: Ik realiseerde me dat zij die zichzelf hadden gevonden, helemaal niet gelukkig leken. Ze waren eerder woedend, of zelfs gewelddadig. Ik stopte even, bleef staan en draaide me toen om. Ik liep terug.

Al Galidi’s taalgebruik is bloemrijk en vliegt alle kanten op: het houdt de lezer behoorlijk bij de les, de lezer moet alert blijven wil hij al die mooie beelden tot zich door laten dringen. Een merel trekt een worm uit de grond. Vervolgens begint hij hem in stukken te pikken en op te eten. Hij zal die worm veranderen in mooi gezang.
Af en toe een verhaal lezen en laten bezinken: de schoonheid van zowel taal als inhoud komt vanzelf bovendrijven.

Omslag Duizend-en-een nachtmerries - Rodaan Al Galidi
Duizend-en-een nachtmerries
Rodaan Al Galidi
verhalen
Verschenen bij: Uitgeverij Jurgen Maas
ISBN: 9789491921407
173 pagina's
Prijs: € 18,95

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

17 juli 2018

Legenden en leven

Over 'De vrouw met het rode haar' van Orhan Pamuk
13 juli 2018

Een oer-Vlaams bestaan, maar dan anders

Over 'Kroniek van een verzonnen leven' van Charles Ducal
11 juli 2018

Een ongrijpbare Kretenzische vrijheidsstrijder

Over 'Kapitein Michalis' van Nikos Kazantzakis
10 juli 2018

Het Koplandsiaans minuscule is de kracht in deze bundel

Over 'Houdingen' van Sylvie Marie
9 juli 2018

Nederland komt uit het buitenland

Over 'Rivierenland' van Sunny Jansen (auteur), Martin van Lokven (fotograaf)

Verwant