Maarten 't Hart – De wereld van Maarten 't Hart

Boeiend en niet altijd even waar

Recensie door Martenjan Poortinga

De wereld van Maarten ’t Hart is een representatieve bloemlezing uit alle essaybundels die Maarten ’t Hart heeft gepubliceerd, en dat zijn er nogal wat. Het begon met De kritische afstand  in 1976; de laatste bundel Mozart en de anderen verscheen in 2006. Tussendoor vulde hij dertien (!) bundels. ’t Hart heeft dan ook overal een mening over en die ventileert hij maar al te graag. Daarbij steekt hij zijn enthousiasme over een groot aantal zaken niet onder stoelen of banken.
Voor De wereld van Maarten ‘t Hart maakte hij zelf een keuze uit zijn stukken over muziek (Bach, Mozart), (gedrags)biologie (dat is zijn vak), natuur in het algemeen, literatuur en natuurlijk religie. En dan nog wat bijkomende zaken: jeugdherinneringen, reizen, vrouwen, seks en sport.

Het moet gezegd: de essays zijn over het algemeen erg leesbaar: zijn onderwerpkeuze is aantrekkelijk. ’t Hart is zoals gezegd altijd enthousiast en hij heeft heel veel te vertellen, ook al gaat hij vaak en veel van aannames uit die erg persoonlijk zijn. Het lijkt wel alsof hij zichzelf wil bewijzen dat hij gelijk heeft en wil overtuigen dat zijn mening de enig ware en juiste is. De lezer kan zich afvragen: gaat het hier over een thema of over de schrijver zelf?

Wat ook opvalt: als Maarten ‘t Hart zich eenmaal verdiept in een bepaald onderwerp leest hij daar alles van en over en beluistert ook nog eens alles: hem hoef je niets wijs te maken over een onderwerp waarin hij zich verdiept. Ook dat dient ter ondersteuning van zijn meningen.

De mooiste essays in deze bundel komen uit de bundel Wie God verlaat heeft niets te vrezen. De Schrift betwist, waarin overigens in de titel het gebruik van de hoofdletters opvalt. Als je niets te vrezen hebt, waarom dan niet god en schrift? ’t Hart heeft er werkelijk alles voor over de mens van het geloof af te brengen: hij citeert uit de Bijbel, geeft persoonlijke voorbeelden uit zijn jeugd en schroomt niet pijnlijke voorvallen die in familiekring plaatsvonden prijs te geven. Het doel heiligt de middelen.

Ook de essays waarin hij de lezer kennis laat maken met zijn vakgebied (ethologie) zijn boeiend omdat hij verbanden legt tussen de dierenwereld en de mens: menselijk en dierlijk gedrag worden naast elkaar gelegd. Lees maar eens zijn essay over incestvermijding. Hij verwijst bijvoorbeeld naar Aristoteles die al zei dat de beschrijving van een hereniging van familieleden of geliefden na een lange scheiding zeer indrukwekkend is. Het is fascinerend om te lezen hoe Maarten ‘t Hart duidelijk maakt dat, ondanks alle onderzoek, zelfs hij geen bevredigend antwoord kan geven op een aantal vragen die rond dit pijnlijke onderwerp worden gesteld.

Gevangene van zijn eigen enthousiasme
Wat is dat toch met ’t Hart? Hij schrijft zo veel, hij weet zo veel, hij kan zo boeiend vertellen, maar toch blijft de lezer vaak haken aan moeizaam lopende zinnen, cirkelredeneringen, drogredenen en zulke persoonlijke opvattingen over wat kan en niet kan, over wat mooi is en wat niet, dat het vaak gewoon lachwekkend wordt. Jammer, want daardoor neem je hem minder serieus dan hij verdient.

Een voorbeeld van een aanname van ‘t Hart is: als hij het over klassieke muziek heeft, geeft hij aan dat er geen andere muziek bestaat: hij ontkent het doodeenvoudig. En als hij dan eenmaal losgaat over grote liefde Bach duizelt het de lezer door de vele feiten die hij deelt, maar ook over de invloed die deze componist heeft op de muziekgeschiedenis.

Nog zo’n aanname en tegelijkertijd een voorbeeld van een prachtige cirkelredenering komt uit een hilarisch essay met als titel Waarom maken vrouwen zich op?…Zelfs de meest terughoudende vrouwen zullen nog weleens wat schaduw op de oogleden aanbrengen: dit is (…) van grote betekenis voor het begrijpen van het verschijnsel make-up. Make-up is kortom, iets dat gezien moet worden, dat lijdt geen twijfel, maar bovendien, daarover is toch ook nauwelijks discussie mogelijk, een supranormale prikkel.’ Dit citaat is tevens een illustratie van de typische stijl van ’t Hart: moeizaam geformuleerd, met te veel bijzinnen, leestekens, tante Betje-stijl.

En een ander opvallend aspect: Maarten ’t Hart spreekt zichzelf regelmatig tegen. Hij beweert geen televisie te kijken omdat het zonde van de tijd is, maar hij geeft wel zijn mening over de Tour de France. Hij zegt niet in het middelpunt van de belangstelling te willen staan, maar treedt wel regelmatig op in televisieprogramma’s en tijdens bijeenkomsten in het land. Hij blijft het raadsel ’t Hart vergroten door consequent zijn mening te geven over onderwerpen waar hij een hekel aan heeft (sport, reizen).

Maar ondertussen werkt ’t Harts enthousiasme erg aanstekelijk. In deze bundel is maar een fractie van zijn essays gebundeld: ze smaken naar (veel) meer!

 

 

Omslag De wereld van Maarten 't Hart - Maarten 't Hart
De wereld van Maarten 't Hart
Maarten 't Hart
De beste stukken over natuur, literatuur, religie en muziek
Verschenen bij: De Arbeiderspers
ISBN: 9789029514651
384 pagina's
Prijs: € 18,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Martenjan Poortinga:

Recent

15 december 2017

Drakenbloed en hoestende koeien

Over 'Tijl' van Daniel Kehlmann
14 december 2017

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Over 'De oppermachtigen' van Hedi Kaddour
13 december 2017

Literatuur uit de provincie

Over 'Ergens op het eind' van Erik Nieuwenhuis
12 december 2017

Troosteloos zal het in Twente wezen

Over 'De heilige Rita' van Tommy Wieringa
11 december 2017

Niet alles hoeft begrepen om te zien hoe prachtig het is

Over 'Finisterre' van Eugenio Montale