Hedi Kaddour – De oppermachtigen

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Recensie door Kaj Peters

In De oppermachtigen (2017) van de Frans-Tunesische auteur Hédi Kaddour raken twee jonge mensen in de Maghreb begeesterd om hun eigen positie te herzien als er een Amerikaanse filmploeg neerstrijkt in hun fictieve stadje Nahbès. Waar de plek precies is in Noord-Afrika blijft in het midden, maar het zou zomaar in het Tunesië kunnen zijn waar Kaddour een deel van zijn wortels heeft. Het zijn de broeierige jaren twintig (één wereldoorlog is net voorbij, maar de rimpelingen naar een nieuw conflict hangen al in de lucht) als de jonge weduwe Rania en haar neef Raoef aanhaken bij het societygezelschap rond de Hollywoodvedette Kathryn. De actrice is een vrijgevochten persoonlijkheid die binnen haar open relatie met haar echtgenoot Neil ruimte laat voor seksuele affaires met andere mannen. In haar kielzog verkeren een bitter-ironische criticus op het koloniale regime (de Franse journaliste Gabrielle) en een nostalgische mijmeraar die het einde van een glorieus tijdperk voelt aankomen (de Franse landeigenaar Gathier).

De westerlingen en de twee jongeren uit Nahbès ontmoeten elkaar in een chique uitgaansgelegenheid – het Grand Hôtel –  dat als een fysiek testament van verlopen westerse grandeur past in een tijdsgewricht waarin ‘de oppermachtigen’ geleidelijk aan hun macht verliezen. Deze uitdragers van de vroegere koloniale macht voelen dat het tij is gekeerd en dat de plaatselijke bevolking roept om diens onafhankelijkheid van het moederland. Ondertussen winnen onafhankelijkheidsbewegingen aan macht en zit er een gewapende escalatie aan te komen. Maar in het Grand Hôtel komt men om de turbulente politiek te vergeten, of in ieder geval om er vanaf een veilige afstand over te praten als luchtige borrelpraat. De alcohol vloeit hier rijkelijk, de mannen dansen er met de vrouwen op nieuwerwetse jazzmuziek, en ongetrouwde stellen beginnen gepassioneerde liaisons.

Hédi Kaddour schreef genuanceerd maar zwoel proza waarin een lappendeken van verschillende Westerse en Oosterse invloeden bij elkaar komen. Het is in wezen een klassieke realistische vertelling waarbij de gezichtspunten van de diverse personages zijn ingebouwd in het raamwerk. Op die manier wordt het effect gecreëerd van verschillende perspectieven – vanuit de Franse kolonialen, vanuit de Amerikanen, of vanuit de inwoners uit Nahbès – die naar elkaar kijken of terugkijken. Soms wordt het perspectief verlegd naar mensen uit de lagere of middenklassen, voor wie de inmenging van deze westerlingen een nog grotere schok teweegbrengt. Desalniettemin werkt Kaddour niet toe naar de oplossing van een overkoepelend conflict tussen de betrokkenen, maar hij schetst in drie delen hoe deze leden van de ‘high society’ verkeren in een bubbel van zorgeloosheid en levensvreugde, die steeds meer barstjes krijgt als de grote wereldgeschiedenis doorsijpelt in hun bevoorrechte levens.

Zo vinden Gabrielle, Kathryn en Rania elkaar dan wel in cultuuroverschrijdende punten van herkenning, zoals in het verhaal van Fatty Arbuckle – een groot misbruikschandaal waarbij een geliefde komedie-acteur stelselmatig jonge vrouwen misbruikte en daardoor uit de gratie viel, bijna honderd jaar voor #metoo. Raoef reist op zijn beurt in het tweede deel met zijn Franse vrienden af naar het Europese continent en ondervindt aan den lijve dat de verschillende grensconflicten een broeihaard vormen voor een nieuwe oorlog.

En toch maken Rania en Raoef andere ontwikkelingen door dan hun Westerse vrienden. De vrijages, de openlijke discussies, hun westerse levensstijl en het gezellige samenzijn, vormen zowel een cultuurschok als een punt van herbezinning over een eigen identiteit. Hoe verhouden deze jonge Noord-Afrikanen zich tot de levenskeuzes en de moraal van hun nieuwe Westerse vrienden? Rania kan weinig met de adviezen dat ze zich vrij en los moet opstellen naar de mannen toe, terwijl ze zelf nog steeds loyaliteit voelt naar haar gestorven echtgenoot uit een liefdeloos en gearrangeerd huwelijk. Op zijn beurt voelt de tienerjongen Raoef een tegenstrijdigheid als hij belangrijke beslissingen moet nemen als studieloopbaan en huwelijkskeuze, omdat zijn vader dit van hem verlangt. Maar wat doet hij met zijn verlangens naar een begeerlijke Hollywoodvedette als Kathryn, die zonder schroom of gène aanstuurt op een seksuele relatie buiten het huwelijk. Wil hij hier eigenlijk wel aan toegeven? De westerse geneugten lonken en stoten tegelijkertijd af.

Een nadeel van de verhaalconstructie – waarin de focus vooral ligt op verveelde conversaties of zorgeloos rondhangen op uitgaansgelegenheden – is dat de passieve rol van de hoofdpersonages tevens een afstand schetst tot de wereld waar ze zich in bewegen. Kaddour bouwt op naar externe conflicten die in de derde akte tot gewelddadige uitbarstingen komen, maar meestal meanderen de verschillende verhaallijnen voort rond liefdesperikelen en overpeinzingen van deze bevoorrechten vanuit hun eigen cocon. Die opzet is functioneel als schets van hoe deze geprivilegieerden zich verhouden tot de grote geopolitieke rimpelingen des tijds; ze zijn verbaasde toeschouwers naar hoe snel de maatschappelijke ontwikkelingen zich ontvouwen en hun levens beïnvloeden. Dezelfde insteek levert echter niet vierhonderd bladzijdes lang beklijvend proza op, omdat het narratief – mede door haar vele omtrekkende bewegingen – onvoldoende inzet op de individuele ontwikkelingen die de belangrijkste karakters doormaken. De oppermachtigen is vakkundig opgezet maar blijft ietwat statisch.

Omslag De oppermachtigen - Hedi Kaddour
De oppermachtigen
Hedi Kaddour
Vertaling door: Marianne Kaas
Verschenen bij: De Geus
ISBN: 9789044537284
416 pagina's
Prijs: € 24,99

Meer van Kaj Peters:

Recent

22 juni 2018

Een bijzondere mengeling van absurditeit, humor en mystiek

Over 'Flesjes knallen' van Yu Hua
21 juni 2018

Mild vernisje over het schrijnende bestaan

Over 'De gulheid van de zeemeermin' van Denis Johnson
20 juni 2018

Joke van Leeuwen over de zin en onzin van het sluiten van grenzen

Over 'Hier' van Joke van Leeuwen
19 juni 2018

De verdediging van een wingewest

Over 'Koloniale oorlogen in Indonesië' van Piet Hagen
18 juni 2018

Gezin gezien door de ogen van de jongste zoon

Over 'Daal neder, engel' van Thomas Wolfe

Verwant