Recensie: Een Nederlander in de wildernis – Luc Panhuysen

Recensie door: Karel Wasch

Dit is een boek van journalist/historicus Luc Panhuysen over de reizen van de Nederlandse avonturier Robert Jacob Gordon in Zuidelijk Afrika.
Panhuysen verdiende zijn palmares al eerder met o.a. De ware vrijheid. De levens van Johan en Cornelis de Witt. en Rampjaar 1672. Hoe de republiek aan de ondergang ontsnapte. Dat laatste boek stond op de longlist voor de AKO-prijs.??

Robert Jacob Gordon (1743-1795) is vrijwel vergeten in Nederland. Maar in de achttiende eeuw was deze Nederlander van Schotse afkomst een bekendheid. Hij maakte lange reizen door het nog ongerepte Zuidelijk Afrika en liet een fabuleuze verzameling journaals, kaarten, tekeningen en schilderijen na. Deze Atlas Gordon bevindt zich tegenwoordig in de collectie van het Rijksmuseum te Amsterdam. In Een Nederlander in de wildernis is een 32 pagina’s tellend kleurenkatern opgenomen met beeldmateriaal uit deze Atlas Gordon.
Gordon biedt ons een unieke blik op het tijdperk van de Verlichting, toen kolonialisme samenging met een enorme honger naar kennis. Hij was bevriend met zowel vooraanstaande wetenschappers als inheemse stamhoofden. Zijn veelzijdigheid maakt hem uniek. Hij was niet alleen VOC-militair, diplomaat en botanist maar in de wildernis noodgedwongen ook zoöloog, cartograaf en antropoloog.

De beschrijvingen van zijn hand zijn kostelijk. In 1778 bijvoorbeeld: ‘Omtrent sons ondergang sag ik met mijn sak telescoop het eerste kameeleopard: hij kwam naar ons toe in syn Coers na de rivier, somtijds stond hy stil en beweegde syn hals, op de ene dan op de nadere syde als de mast van een schip dat op see voor top en takel overhaald.’ Het gaat hier om een giraffe en Gordon schiet het dier neer, eet het vlees en legt alles van het stoffelijk overschot vast in geschrift en tekening.
Luc Panhuysen beschrijft in dit boek de persoon Gordon en zijn ontdekkingsreizen, aan de hand van origineel bronmateriaal. Wij maken zijn ontberingen en hoogtepunten mee, vanaf de eerste ontdekkingsreis tot aan zijn dramatische levenseinde, dat vrijwel samenviel met het einde van de Nederlandse republiek.
Aanvankelijk een begenadigde ontdekker ontpopt Gordon zich op zijn oudere dag toch helaas als een wat ijdele man. Temidden van zijn relikwieën van de reizen resideert hij in Kaapstad op het landgoed Schoonder Sigt en kan nauwelijks kritiek verdragen. De tijd heeft hem ingehaald, zo lijkt het.

Hij was, zoals gezegd, goed bevriend met vooraanstaande wetenschappers én met inheemse stamhoofden. Ook bekritiseerde hij fel de boeren, die de inheemsen afschoten alsof het ongedierte was. ‘Dese onse boeren zijn slechte menschen zonder enige deugt of menschlievendheid en denken dat dese wilden doodt te schieten niets is.’ Hijzelf was overtuigd van de superioriteit van de blanken, maar had een zeker respect voor de Hottentotten, Bosjesmannen en Kaffers. Hij schrijft: ‘Amuseerde my seer met de Bosjesmans dat een goed volk was.’

??Het leuke aan dit boek is, dat Panhuysen een levendige stijl vermengt met een gedegen historische studie. Dat levert veel lezenswaardigs op, ook voor de minder historisch ingestelde lezer. ??
?

Een Nederlander in de wildernis
De ontdekkingsreizen van Robert Jacob Gordon in Zuid-Afrika?

Auteur: Luc Panhuysen
Verschenen bij: ?Uitgeverij Nieuw Amsterdam?
Prijs: € 18,95

Recent

19 juni 2018

De verdediging van een wingewest

Over 'Koloniale oorlogen in Indonesië' van Piet Hagen
18 juni 2018

Gezin gezien door de ogen van de jongste zoon

Over 'Daal neder, engel' van Thomas Wolfe
14 juni 2018

Scharrelen in de krabbenmand van de literatuur

Over 'Het wikkelhart' van Bertram Koeleman
13 juni 2018

Meer dan een terugblik op een schrijversleven

Over 'Dagelijks werk' van Renate Dorrestein
12 juni 2018

Soepele gedichten met goed gevonden zinswendingen

Over 'Dwaallichten' van Gerda Blees

Verwant