Donal Ryan – Een stand van de zon

De rauwe kant van Ierland

Recensie door Kris Mattheeuws

Getormenteerde zielen, stukgeslagen dromen, foute vrienden… duisternis overheerst in de verhalenbundel Een stand van de zon van Donal Ryan. Wie graag mooie verhalen leest over het idyllische Ierse platteland is eraan voor de moeite. De twintig  – overigens zeer korte – verhalen die Ryan opgenomen heeft in deze bundel spelen zich inderdaad hoofdzakelijk af in kleine plattelandsdorpjes in Ierland, maar getuigen van een wreedheid en ruwheid die misschien niet stroken met wat de lezer verwacht, tenzij zij het werk van de auteur kennen.
De verhalenbundel Een stand van de zon is het eerste werk is van Ryan dat in het Nederlands werd vertaald, maar wie de romans van Donal Ryan heeft gelezen, weet dat hij een zekere rauwheid kan verwachten.
Zijn bekendste werk is ongetwijfeld The spinning heart dat talrijke prijzen in de Angelsaksische literatuurwereld binnenhaalde zoals de Guardian First Book Award, de EU Prize for Literature en de Irish Book Award, daarenboven stond het ook op shortlist van de IMPAC Award en bereikte het de longlist van de Booker Prize.

Openingszinnen die de lezer bij de keel grijpen
De bundel Een stand van de zon is geen bundel om zomaar ineens uit te lezen. Bij elk verhaal staat de lezer stil en moet hij even herkauwen of bekomen van wat hij juist gelezen heeft. Verschillende verhalen blijven hangen en er is tijd nodig om ze te verwerken. Ryan vertrekt vanuit de gewone mens in een gewoon dorp en eindigt met een ongewoon verhaal. Niet alle verhalen hebben dezelfde impact, maar het is heel moeilijk om zomaar van het ene verhaal op het volgende te stappen.

Ryan slaagt erin om de lezer onmiddellijk naar de keel te grijpen. ’Ze huilt soms, zonder geluid. Ik weet dat ik niets moet zeggen, alleen mijn hand onder de hare op de versnellingspook moet laten liggen’. De Passie, opener van de bundel en zonder twijfel één van de betere verhalen in Een stand van de zon, vertelt het verhaal van een jongeman die net de gevangenis heeft verlaten. Hij had een jong meisje doodgereden. Nadien beleeft hij een vreemde, bijna passionele relatie met de moeder van het meisje tijdens nachtelijke autotochten door het Ierse landschap. De manier waarop Ryan de ingehouden en beklemmende relatie tussen de twee beschrijft is fenomenaal.

Donal Ryan blijkt een meester in het schrijven van openingszinnen. Vrijwel elk verhaal begint met een staaltje van zijn literair kunnen en nodigt uit om verder te lezen. Zijn suggestieve manier van schrijven houdt hij vaak tot op het einde vol. Op het einde komt hij vaak onverwacht en met een mokerslag uit de hoek.

Actuele thema’s, hurling, heldere hemels en kraaien
Verschillende van zijn thema’s lijkt hij te hebben gehaald uit de actualiteit: misbruik in rusthuizen of andere instellingen, racisme, de vluchtelingenproblematiek.
Bepaalde motieven komen steeds terug in zijn verhalen. De typisch Ierse sport hurling, een mix tussen hockey, rugby en voetbal, komt in veel verhalen voor. Het enige verhaal dat zich in het buitenland afspeelt draait volledig rond deze sport. Een Ierse priester in Syrië leert de vluchtelingen deze sport, maar de oorlog maakt al gauw een eind aan het plezier.

Ook beschrijft hij heel vaak de hemel als een soort van voorbode van het geluk en ongeluk dat de protagonisten te wachten staat. Moeilijkheden opent met ‘De loop van sommige dingen is bepaald zoals het blauw van de hemel’. Wat volgt is het schrijnende verhaal van een jongen en de vernedering die doordringt tot in het diepste van zijn ziel. Of ‘De dag dat we de jongen neerschoten was de hemel helder en blauw’, openingszin van De Groep. Daarin beschrijft Ryan hoe een verkrachting zes jaar eerder geleid heeft tot de verwoesting van verschillende levens en hoe vergelding en wraak stilaan vorm krijgen en uiteindelijk worden uitgevoerd.

Het meest voorkomend zijn echter de kraaien, zelfs de cover  vertoont vogels (wie weet kraaien). Kraaien worden vaak in verband gebracht met ongeluk en dood en dat is bij Donal Ryan niet anders. De landloper in Een welverdiend pensioen verlangt ernaar dat de kraaien hem oppikken met hun snavels en afzetten bij de enige politieman in het dorpje voor hij zich weer vergrijpt aan een meisje.

Daders en slachtoffers
Ryan eindigt zijn verhalenbundel met een zeer aangrijpend verhaal, het titelverhaal, waarin een ook vaak herhaald procedé,  sterk in de verf wordt gezet. Hij beschrijft ook hier de relatie die tot stand komt tussen dader en slachtoffer. Of de lezer dit moet zien als een soort boetedoening van de kant van dader is niet duidelijk. In dit verhaal wordt bij een overval op een boerderij de jongere van twee bejaarde broers onverbiddelijk om het leven gebracht, de ander wordt gespaard door een overvaller die het niet over zijn hart kan krijgen om hem te doden. Later wordt deze de verzorger van hem in het rusthuis. ‘Hij laat het niet merken maar ik weet het.’

Ryan bouwt de verhalen in Een stand van de zon op volgens een vast stramien.  Een sterke opening poneert een figuur in het heden en beschrijft een schrijnende of eenzame situatie. Vaak wordt dit verklaard vanuit het verleden om dan weer te eindigen in het heden. Eenmaal de lezer deze structuur doorheeft,  wordt het na een tijdje wat eentonig en voorspelbaar.

Hoewel niet alle verhalen van dezelfde kwaliteit zijn, houdt Ryan de lezer keer op keer in zijn greep. Een toevallige ontmoeting of noodlottige beslissing leidt tot een donkere afloop: dat lijkt de basis te zijn van de verhalen van Donal Ryan. En toch blijven zijn karakters échte mensen met diepmenselijke trekken. Hij haalt als het ware het donkere dat in ieder mens zit naar boven en toont wat kan gebeuren als dit getriggerd wordt.  Het is niet makkelijk om de rake en eigenwijze taal van Ryan op een juiste en passende manier te vertalen, maar Theo Burggraaf doet dit perfect, met aandacht voor de precisie en respect voor de nuances.  Met deze rake, maar eenvoudige taal, doorspekt met humor en de juiste beelden schrijft Ryan zichzelf naar een plek binnen de moderne Angelsaksische literatuur.

 

Omslag Een stand van de zon - Donal Ryan
Een stand van de zon
Donal Ryan
Vertaling door: Theo Burggraaf
Oorspronkelijke titel: A Slanting of the Sun
Verschenen bij: Uitgeverij Koppernik
ISBN: 9789492313140
224 pagina's
Prijs: € 18,50

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Kris Mattheeuws:

Recent

15 december 2017

Drakenbloed en hoestende koeien

Over 'Tijl' van Daniel Kehlmann
14 december 2017

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Over 'De oppermachtigen' van Hedi Kaddour
13 december 2017

Literatuur uit de provincie

Over 'Ergens op het eind' van Erik Nieuwenhuis
12 december 2017

Troosteloos zal het in Twente wezen

Over 'De heilige Rita' van Tommy Wieringa
11 december 2017

Niet alles hoeft begrepen om te zien hoe prachtig het is

Over 'Finisterre' van Eugenio Montale

Verwant