24 januari 2011

De lach en de dood – Pieter Webeling

Webeling schreef een boek met een ziel

Recensie door Ella-Milou Quist

Webelings boek De lach en de dood is een van de verschrikkelijkste en tegelijkertijd een van de mooiste boeken die ik ooit gelezen heb. Verschrikkelijk vanwege de wrede en walgelijke gebeurtenissen tijdens de Tweede Wereldoorlog die erin verwerkt zijn en mooi vanwege de manier waarop deze gebeurtenissen beschreven zijn. Je zit middenin de gruwelen van de oorlog en ziet het werkelijk voor je. Het is zo ongelooflijk beeldend dat je alles echt hoort, ziet, voelt, proeft en ruikt.  Dat is nou niet bepaald altijd een pretje kan ik je vertellen! Gelukkig zorgt de humor in het boek ervoor dat het niet alleen maar vreselijk is.

Ernst Hofman, het hoofdpersonage, is een half-Duitse en Joodse bekende komiek uit Amsterdam. Het is 11 januari 1946 en hij bereidt zich voor op zijn eerste optreden na de Tweede Wereldoorlog. Iets meer dan een jaar geleden zat hij nog gevangen in een vernietigingskamp in Polen. Een terugblik op het overleven van een door de nazi’s bestuurde wereld volgt.

Vervolgens gaat het verhaal verder op het moment dat Ernst Hofman, opeengepakt met tientallen angstige mensen in een veewagon, afgevoerd wordt naar het kamp. Tijdens de reis wordt hij verliefd op Helena Weiss. Bij aankomst in het kamp worden mannen en vrouwen meteen gescheiden en zo ook Ernst en Helena. Hoewel het leven in het kamp hem aan de ene kant weinig tijd geeft om over haar na te denken, houdt de liefde voor haar hem ook op de been.  Vreemd is het wel, die plotselinge verliefdheid van Ernst. Zeker onder omstandigheden waarin je niet aan verliefdheid, maar eerder aan overleven denkt.

Door het vertellen van grappen aan medegevangenen probeert Ernst het leed wat te verzachten en het leven in het kamp wat draaglijker te maken. Voor hem geldt: ‘Elke dag een lach.’ Langzamerhand wordt hij een beroemdheid in het kamp en ook de kampcommandant hoort van hem en vraagt hem op te treden voor de SS in ruil voor een goede behandeling en goede faciliteiten. In eerste instantie weigert hij, maar wanneer het leven van zijn Helena in gevaar komt, voelt hij zich genoodzaakt toch grappen te vertellen aan de SS. Hij moet echter op zijn hoede zijn want de grappen zouden wel eens verkeerd kunnen vallen bij de Duitsers en als tegenwerken beschouwd kunnen worden, met alle gevolgen van dien. Voor hem of alsnog voor Helena.

De lach en de dood is een indrukwekkende roman waarin de gruwelijkste passages, ook meteen de sterkste punten van de roman zijn. Ze geven een reëel beeld van de werkelijkheid. Webeling heeft gebruikt gemaakt van de kennis van deskundigen op dit gebied en van memoires van kampoverlevenden. Sommige gebeurtenissen uit het boek zijn zelfs gerelateerd aan verschillende personen. Zo is Ernst Hofman voor een (klein) deel gebaseerd op Louis de Wijze. Deze trad op in het kampcabaret van Westerbork en is bovendien overlevende van Auschwitz.  Door gebruik te maken van de memoires van overlevenden heeft de schrijver de sfeer en de dagelijkse realiteit van het kamp tot in de details kunnen beschrijven. Daarnaast zorgt de combinatie met het fictieve ervoor dat je het boek in één adem uitleest. Het is een diepzinnig, mooi en gruwelijk verhaal waarin alle emoties vertegenwoordigd zijn en waarin ook veel humor verwerkt is. Het brengt een lach en een traan. Het is een boek met een ziel.

Pieter Webeling (Den Helder, 1965) debuteerde in 2008 met zijn boek Veertig Dagen. Inmiddels is  zijn tweede boek De lach en de dood uitgebracht. Naast schrijver is Webeling ook  interviewer en gespreksleider. Hij was lange tijd een van de huisinterviewers van de Volkskrant en hij is oud-redacteur van HP/De Tijd. Op dit moment werkt hij voor bladen als Jan, Rails, Reader’s Digest en Humo.

 

 

De lach en de dood
Pieter Webeling
Verschenen bij: Cossee
ISBN: 9789059366404
287 pagina's
Prijs: € 18,99

Meer van Ella-Milou Quist:

23 augustus 2011

Recensie door: Ella-Milou Quist

Over 'Recensie: De tweede moeder ' van Rita Verschuur

Recent

23 oktober 2017

Zingende gedichten onovertroffen in hun beeldspraak

Over 'Nacht & navel' van Yannick Dangre
20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken