Recensie: De grote zaal – Jacoba van Velde

Recensie door: Rein Swart

Nietsontziende beschrijving van het menselijk tekort

In een tijd waarin de kwaliteit van de zorg onder druk staat, is het leerzaam te lezen hoe het er zo’n zestig jaar geleden aan toeging. De 74-jarige Geertruida van der Veen, zeg maar Trui, weet aan het begin van De grote zaal niet dat ze in een rusthuis voor vrouwen ligt. Een verpleegster vertelt haar dat ze er al vier dagen ligt vanwege een attaque.
Trui heeft een dochter, Helena, die overgekomen is uit Parijs waar ze getrouwd is met een kunstschilder. Helena praat de lezer af en toe bij over de toestand van haar moeder, die niet meer uit het rusthuis vandaan zal komen. Een zakelijke mijnheer regelt de financiële afhandeling en verkoopt de meubels van Trui omdat de Sociale Dienst alleen het meest noodzakelijke bijpast.
De leefwereld van Trui wordt bevolkt door de verpleging, maar vooral door andere oude vrouwen: haar buurvrouw, mevrouw Jansen heeft nog één been, mevrouw Blazer heeft ook in Parijs gewoond, mevrouw van Hil is een dikke, dove veelvraat, de magere mevrouw van Bijlevelt lijdt aan toevallen en haaibaai juffrouw Lous is nooit getrouwd geweest. De vrouwen kibbelen in de zitkamer met elkaar als kinderen over wie de doos bonbons half heeft leeggegeten. Sommigen verblijven in de grote zaal, maar Trui en enkele medebewoners slapen in de kleine zaal. De vrouwen strijden zelfs voor een plaatsje in de kleine zaal, omdat het daar gezelliger is. Als je op de grote zaal ligt, gaat het niet goed met je.

Geertruida is ooit getrouwd geweest en vindt het vreselijk om in het middelpunt van de belangstelling te staan. Ze trekt zich bij gebrek aan privacy terug op de wc. Ze is typisch een vrouw die zich opofferde en het niet fatsoenlijk vindt om te klagen. Haar dochter Helena is vrijmoediger. Toen ze eens als meisje heel laat thuis kwam van een vriendje, zei ze tegen haar ongeruste ouders dat ze haar beter niets konden vragen omdat haar antwoord toch niet in goede aarde zou vallen. ‘Zoek een doel,’ zei Helena later tegen haar moeder, ‘maar niet in mij.’ Helena is gewetensvol. Ze wil niets uit het huis van haar moeder zegt ze tegen de huiseigenares als die een en ander meeneemt voordat de inboedel verkocht wordt. Toch is ook Helena eenzaam. De verhalen op de zondagsschool joegen haar al schrik aan: ‘Ik begreep dat ik hierover zwijgen moest om niet voor krankzinnig gehouden te worden. Dat de mens rustig wil leven met illusies en zich niet bewust wil zijn van zijn verschrikkelijke toestand.’ Door teleurstellingen over vriendschappen veranderde Helena, zegt ze zelf, van een spontaan kind in een koele en beheerste jonge vrouw, die eenzamer is mét dan zonder anderen.

Er is in het boek weinig interpunctie, ook niet bij de dialogen zodat je soms uit de context moet opmaken wie wat zegt, maar dat maakt het boek heerlijk ouderwets.

Jacoba van Velde hanteert een rustige pen vol leuke anekdotes – bijvoorbeeld over een vrouw die naar een gemengd rusthuis is gegaan, maar het daar niet beter heeft getroffen – maar schetst daarmee een des te indringender portret van de oude dag. Het boek is in psychologische zin zeker niet gedateerd. De beschreven verhouding tussen moeder en dochter doet zelfs modern aan. De eenzaamheid van de vrouw die achterblijft is van alle tijden, net als het verlangen naar haar overleden man. Het brengt Helena, als ze haar moeder in het rusthuis moet achterlaten, tot de uitspraak: ‘Quel ennui la vie!!’
Het menselijk tekort komt schrijnend tot uiting tijdens een bezoek van de vroegere huiseigenares. Deze bedenkt zich tijdens een stilte opeens dat ze nog een andere afspraak heeft. Trui blijft achter met het gevoel dat ze voor de wereld niet meer bestaat. Zo gaat dat in het leven.

Wie in het kader van Nederland Leest van het ongekunstelde De gelukkige klas van Theo Thijssen heeft genoten zal ook De grote zaal koesteren.

In de bibliotheek
In het kader van de actie Nederland Leest ontvangen leden van de openbare bibliotheek  van vrijdag 22 oktober t/m vrijdag 19 november 2010 gratis de pocketeditie van De grote zaal van Jacoba van Velde.

In de boekwinkel
Vanaf vrijdag 22 oktober 2010 is de gebonden editie van De grote zaal voor € 10,- verkrijgbaar in de boekwinkel.

Recent

24 januari 2018

Roman vol thema's over een bijzondere vriendschap

Over 'Onder een hemel van sproeten' van Alex Boogers
23 januari 2018

Het einde van een lange nacht

Over 'De beste van alle mogelijke werelden' van Riikka Pulkkinen
22 januari 2018

Het korte leven van een vroegvoltooide

Over 'Hoe heette de hoedenmaker?' van Loeki Zvonik
18 januari 2018

Laatste edities literaire tijdschriften 2017 - Parelduiker, Tirade en Terras

Over 'De parelduiker 2017/5: Jan Cremer' van Hein Aalders