Catherine Poulain – Open zee

Afzien in Alaska

Recensie door Evert Woutersen

In 2016 verscheen Le grand marin, de debuutroman van de Franse schrijfster Catherine Poulain. In Frankrijk was het boek een sensatie. Het kreeg veel literaire prijzen. Inmiddels is het boek ook in het Nederlands vertaald als Open zee. Het begint zo:
‘Eigenlijk zou je altijd onderweg naar Alaska moeten zijn. Maar daar eenmaal aangekomen, wat dan? Ik heb mijn tas gepakt. Het is nacht. Op een dag vertrek ik uit Manosque-les-Plateaux, Manosque-les-Couteaux, het is februari, de bars zijn afgeladen vol, bier en sigarettenrook, ik smeer hem, naar het einde van de wereld, het ruime sop, kristalhelder water en een leven vol gevaren, ik ga ervandoor. Ik wil niet langer doodgaan van verveling, sterven van ellende – door bier of een verdwaalde kogel.’

De ‘ik’ in het boek is Lili, een tenger meisje van twintig jaar. De woordspeling op het dorpje dat ze verlaat – Manosque-les-Couteaux is een plaats waar ‘messentrekkers wonen’ – verklaart waarom ze zo plotseling uit Frankrijk vertrekt. Via New York en Seattle reist Lili door naar Kodiak in Alaska. De natuur is indrukwekkend: bossen, bergen, een baai met vissersboten en visverwerkingsbedrijven.

Onderweg
Het eerste deel van Open zeeHet hart van de heilbot – beschrijft hoe Lili zich staande houdt in de rauwe wereld van de visserij, een mannenwereld met drank- en drugsgebruik en prostitutie. Lili heeft geen werkvergunning en geen ervaring, maar kapitein Ian biedt haar desondanks een baan aan. Lili is de enige vrouw op zijn schip de Rebel. De omstandigheden aan boord zijn extreem zwaar: vrieskou, harde wind, golven die over het dek rollen, bijtend zout dat de huid aanvreet.
De vermoeidheid is groot door de lange werkuren en het slaaptekort. De mannen bewonderen Lili om haar doorzettingsvermogen en de een na de ander wordt op haar verliefd. Zij beantwoordt hun liefde niet, al heeft ze wel ontluikende gevoelens voor de aan alcohol verslaafde Jude.

Tijdens de nachtelijke uren komen de nachtmerries over haar tijd in Frankrijk. In haar dromen ziet ze beelden van ‘haar onfortuinlijke vriend, die nog steeds op (haar) wachtte zoals hij op zijn moordenaars wachtte (…).’ De lezer krijgt niet veel meer informatie over de gebeurtenissen in Frankrijk.
Lili vreest dat de immigratiedienst haar zal oppakken en haar het land uit zal zetten. Zij hoopt genoeg te verdienen om voor het eind van de zomer naar Point Barrow te kunnen gaan: ‘Dat is het einde. Daarna is er niets meer. Alleen de poolzee en het pakijs. En de middernachtzon. Ik wil er zó graag naartoe. Op het uiterste puntje gaan zitten, hoog boven de wereld. Ik stel me voor hoe ik daar dan zit, mijn benen bungelend in de leegte. (…). En dan spring ik. Of misschien ga ik weer vissen.’

Bij het binnenhalen van koolvis raakt Lili gewond aan haar hand. Ze moet een tijd aan land blijven. In het ziekenhuis komen de muren op haar af; ze wil naar buiten. Het liefst slaapt ze in een verroeste truck. Als ze hersteld is, monstert ze weer aan. Deze keer wordt er gevist op heilbot. Uitgebreid wordt de vangst en het strippen van deze enorme vissen beschreven: ‘Ik heb mijn eerste heilbot gestript. Ik spoel het binnenste van de witte buik schoon. Het losgesneden hart is op de tafel gegleden, het klopt nog. Ik aarzel. En dan eet ik het op, dat hart dat niet wil sterven. Het eenzame hart is nu binnen in mij, in de warmte.’

Bestemming bereikt
In het tweede deel van het boek – De grote zeeman – krijgt Lili een relatie met Jude (‘de grote zeeman’ slaat op Jude). Hij wil met haar trouwen en een gezin stichten. De gedachte om samen in een huis te wonen benauwt haar. Lili wil vrij zijn als een vogel: ‘En dan voel ik ze /…/ een vaag trillen in mijn rug, een lichte golf als een ademtocht – mijn vleugels die er nog steeds zijn.’ Op de oceaan voelt ze zich vrij.
Jude moet voor zijn werk naar Hawaï, Lili wil niet met hem mee, nog niet. Zij wil vissen, naar Point Barrow, het einde van de wereld om de middernachtzon te zien. Na weer een lange visvangst, weet ze niet wat ze moet kiezen. Point Barrow of Hawaï. In Abercrombie loopt ze naar een klif boven het strand. Daar luistert ze in de nacht naar het gebulder van de oceaan. Daar bovenuit hoort ze de roep van de duikeend in de nacht. Lili heeft haar lotsbestemming gevonden.

Open zee heeft een motto dat afkomstig is uit Out Of The Cradle Endlessly Rocking van Walt Whitman. In dit gedicht zorgen ‘the sea’ en ‘the singer’ voor het bewustwordingsproces van de ik-figuur. De ‘singer’ in het gedicht is een spotvogel die zijn partner is kwijtgeraakt, maar altijd blijft zoeken: ‘O you singer, solitary, singing by yourself—projecting me; / O solitary me, listening— / never more shall I cease perpetuating you; / Never more shall I escape, never more the reverberations,/ Never more the cries of unsatisfied love be absent from me, / Never again leave me to be the peaceful child I was before what there, in the night, / By the sea, under the yellow and sagging moon, / The messenger there arous’d—the fire, the sweet hell within, / The unknown want, the destiny of me.’ Het fragment vat samen hoe Lili bij de oceaan in de nacht haar lot, haar bestemming, vindt.

Harde leerschool, helder beschreven
Open zee is een liefdesverhaal en een zoektocht naar de zin van het bestaan. De omstandigheden waaronder Lili tot inzichten komt zijn zwaar.  Een lid van de bemanning vat het nog het beste samen waarom mensen het avontuur zoeken in Alaska: ‘Nature is the best nurse. Wat ze hier bij het vissen vinden is een heftig verlangen om te leven, een echte strijd met echte natuur.’ De toepasselijke omslagfoto van visser en natuurfotograaf Corey Arnold is afkomstig uit het in 2011 verschenen fotoboek Fish-Work: The Bering Sea. My life as a Bering Sea crab fisherman 2002-2010, waarin hij zeven seizoenen krabvissen op de Beringzee documenteert.

Catherine Poulain leverde een knap geschreven roman met een heldere structuur af. Het boek is voor het overgrote deel geschreven in de tegenwoordige tijd, wat voor veel vaart zorgt. Dat procedé werkt erg goed bij de actiescènes tijdens het vissen. In het tweede deel zitten meer beschouwende delen, in de verleden tijd, waardoor de groei van Lili – zowel lichamelijk als geestelijk – van een tenger meisje naar een sterke vrouw, benadrukt wordt.

Prescilla van Zoest is verantwoordelijk voor de vlotte vertaling. Twee kanttekeningen: Als de mannen tussen de visvangsten door gaan stappen, vertaalt ze dat met ‘ze gaan de stad rood verven’. Dat is de letterlijke vertaling van ‘to paint the town red’, maar bedoeld wordt natuurlijk: de bloemetjes buiten zetten.
De tweede kanttekening betreft de titel. Prescilla van Zoest vertaalt de titel van de roman als Open zee, terwijl ze voor het tweede deel van de roman dat eveneens Le grand marin heet, kiest voor De grote zeeman. Waarom ze dit onderscheid maakt, wordt niet toegelicht. Overigens wijkt ook de vertaling van de titel van de Duitse vertaling af van het origineel. Daar is gekozen voor Die Seefahrerin. In het Engels heet het boek The great mariner.
Maar ongeacht waar de focus van de lezer ligt – bij de onstuimige zee,  bij de grote zeeman Jude of bij de stoere Lili – Open zee is een geweldig leesavontuur.

 

 

Omslag Open zee - Catherine Poulain
Open zee
Catherine Poulain
Vertaling door: Prescilla van Zoest
Oorspronkelijke titel: Le grand marin
Verschenen bij: Uitgeverij Cossee
ISBN: 9789059367364
229 pagina's
Prijs: € 22,99

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *





 

Meer van Evert Woutersen:

Recent

15 december 2017

Drakenbloed en hoestende koeien

Over 'Tijl' van Daniel Kehlmann
14 december 2017

Vergane Hollywoodglorie in de Maghreb

Over 'De oppermachtigen' van Hedi Kaddour
13 december 2017

Literatuur uit de provincie

Over 'Ergens op het eind' van Erik Nieuwenhuis
12 december 2017

Troosteloos zal het in Twente wezen

Over 'De heilige Rita' van Tommy Wieringa
11 december 2017

Niet alles hoeft begrepen om te zien hoe prachtig het is

Over 'Finisterre' van Eugenio Montale