15 januari 2010

Brieven – John Keats

A thing of beauty is a joy forever

 

Door Rein Swart

In deze selectie brieven die Keats schreef vanaf zijn twintigste tot zijn vijfentwintigste wanneer hij op uitnodiging van Shelley naar Italië vertrekt omdat de Engelse winterlucht te dik is voor zijn broze gestel, komt duidelijk tot uiting hoe zwaar het leven moet zijn geweest, twee eeuwen geleden met al zijn burgerlijke conventies.

Het waren al kommervolle omstandigheden voor de kinderen Keats na de dood van hun ouders. John schrijft brieven schrijft aan zijn zusje Fanny, die onder de plak zit bij een strenge voogd, zijn jongste Tom, die ernstig kampt met zijn gezondheid en George, die met zijn vrouw naar Amerika emigreert. Vooral in de enorme epistels aan de laatste wijdt hij enorm uit, omdat hij toch moet wachten tot er een pakketboot de oceaan over gaat.

Zijn brieven aan zijn vrienden laten meer een studentikoze kant zien. Als hij op reis is, zoals met zijn vriend Charles Brown naar Schotland, leren we hem het beste kennen.

Keats heeft een hekel aan eigenwaan: ‘Na de 7 hoofdzonden is er geen grotere zonde dan jezelf te vleien met de gedachte dat je een groot dichter bent, of een van die schepsels die zo bevoorrecht zijn dat ze hun leven verslijten met het najagen van eer.’

Zelf heeft hij daar niet zoveel last van. ‘Lof en blaam hebben slechts een kortstondig effect op de man wiens liefde voor de schoonheid in het abstracte hem tot een strenge criticus van zijn eigen werken maakt.’

Kritiek op Endymion deert hem niet. Het maakte hem beter vertrouwd ‘met de dieptes, het drijfzand en de rotsen dan wanneer ik op de groene kust was blijven staan, een deuntje een mal fluitje had geblazen, en thee en geruststellend advies tot me genomen had.’

Keats heeft een hekel aan de mensheid met hun akelige indolentie, die heel anders is dan de prettige vorm daarvan.

‘Een indolente dag, gevuld met bespiegelingen, zelfs als die van een onaangename kleuring zijn, is te verdragen en zelfs aangenaam wanneer je alleen bent, wanneer je gedachten niets beters in de wereld vinden. En de ervaring heeft ons geleerd dat lichaamsbeweging daarin geen verandering teweegbrengt. Maar om niets te doen te hebben en te worden omringd door onplezierige menselijke individuen, die zich net genoeg aan je opdringen om je te verhinderen je in een luie houding te begeven, maar net niet genoeg om je belangstelling te wekken of je te activeren, dát is een doodstraf voor een doodzonde.’

Een betere wereld is voor hem geen oplossing want daarmee wordt de dood alleen maar meer onverteerbaar. Hij zou zich het liefst een paar jaar uit de wereld terugtrekken om zich te wijden aan Schoonheid. ‘Voor mij is er maar één weg, en die voert langs ijver, studie en nadenken.’

Schoonheid staat bij hem tegenover het verdeelde en kleine huiselijk geluk. Later zegt hij tegen zijn geliefde Fanny Brawne dat hij er niet naar uitziet om gevestigd te zijn in de wereld en al beeft bij de gedachte aan huiselijke beslommeringen.

‘Te moeten uitgaan en weg te kwijnen op theepartijtjes, te bevriezen aan diners, smoren op danspartijen, stoven op recepties.’

Hij zou liefst niet publiceren als hij geen geldzorgen had en vreest dat, als zijn werk niet verkocht wordt, hij straks corduroybroeken moet gaan dragen.

Wat maakt de brieven voor de hedendaagse lezer zo bijzonder? Bezorger Gerlof Janzen geeft het volgende antwoord in zijn verhelderende en informatieve voorwoord: “Niet alleen omdat ze vanwege hun onbevangenheid, humor en vlotte stijl een tegenhanger vormen van zijn poëtisch oeuvre, dat zo esthetisch, doorwrocht en af is. Het is vooral hun grote diepgang die ons treft.’

De brieven aan Fanny Brawne zijn zeer aangrijpend en ontroerend. Hierin blijkt zijn lichtgeraaktheid.

‘Als jij je werkelijk zou kunnen (wat ze noemen) ‘vermaken’ op een feestje; als jij mensen openlijk kunt toelachen en wilt dat ze je op dat moment bewonderen, dan heb je nooit van mij gehouden en zul je dat ook nooit doen.’

Zijn jaloezie is zo groot dat hij niets meer met haar te maken wil hebben. Over hun tragische liefdesverhouding is zeer onlangs de film Bright Star gemaakt.

Brieven
John Keats
Vertaling door: Gerlof Janzen
Verschenen bij: Athenaeum - Polak & Van Gennep
ISBN: 9789025327620
536 pagina's
Prijs: € 54,50

Meer van :

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit

Recent

16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong
12 oktober 2017

Een antikrimi

Over 'De rechter en zijn beul' van Friedrich Dürrenmatt
11 oktober 2017

De stijl tekent de man

Over 'Mijn grote appartement' van Christian Oster
10 oktober 2017

Eindeloos gepieker

Over 'Parttime astronaut' van Renée van Marissing

Verwant