22 september 2016

Natuurtrompet

Door Els van Swol

 

Op een tijdelijke tentoonstelling, ‘Auf goldenen Grund’ in München hing het schilderij: Kroning van Maria met engelen en heiligen, van de Florentijn Puccio di Simone (ca. 1340-1345). Onderaan had hij  hij een rijtje musicerende engelen geschilderd, met links en rechts fel gekleurde exemplaren. De één bespeelt een doedelzak, de ander een in de hoogte gestoken koperen blaasinstrument. Dat trompetachtige instrument riep bij mij allerlei associaties op.

Hetzelfde instrument als op die schildering van Di Simone zag ik eens in de open lucht, op een bruiloft in Assisi. Het waren er een paar, en ze werden op dezelfde wijze in de lucht gestoken op het moment dat het bruidspaar het stadhuis verliet. Om wat voor soort trompet het ging, wist een oud-collega, een van origine Italiaanse musicoloog, helaas niet te vertellen. Een trompettist wist me te vertellen dat het om een natuurtrompet gaat, een voorloper van de huidige trompet met ventielen.

Direct na de Tweede Wereldoorlog weerklinkt deze trompet  in de roman Druiven in het gras van Wolfgang Koeppen. Het verhaal speelt in het hol van de leeuw: München en de klank komt uit de ‘muziekkoffer’ van Odysseus Cotton uit Memphis. Krakend en knarsend klinkt er Limehouse-blues. Ik stel het me voor: Dizzy Gillespie die zijn instrument hoog in de lucht steekt.
Koeppen beschrijft de jazz als symbool van de bevrijding van zwarte musici uit Amerika. Zoals hij enkele pagina’s ervoor de ouverture Der Freischütz van Carl Maria von Weber symbolisch opvoert voor de opkomst van het romantisch-nationalisme. Die, schrijft Koeppen, ‘klonk pianissimo gedempt naar de kruinen van de bomen.’ In die ouverture zijn het hoorns die nadrukkelijk hun partijtje meeblazen. Ook daarvan wordt de klankbeker wel eens omhoog geheven. Het staat in de partituur wanneer dit door de componist wordt verlangd.

Ik zag de natuurtrompet in München nog één keer, omhoog gestoken door één van de bewegende figuren op het uurwerk van het nieuwe raadhuis tijdens een riddertoernooi.
En zo staat de trompet alles bij elkaar vanwege zijn originele signaalfunctie opeens symbool voor een omwenteling in het leven van verschillende mensen door de eeuwen heen: tussen leven en dood bij Maria, die na haar hemelvaart volgens de rooms-katholieke traditie gekroond heet te zijn, tussen ongehuwd en gehuwd bij het paar in Assisi, als oproep om ten strijde te trekken en voor de bevrijding van de zwarte Amerikaanse bevolking van het juk van de blanke overheerser.
Wat een oud Florentijns schilderij en een roman in München al niet kunnen oproepen!

 

 

Recent

20 september 2017

In de huid van een leeuwin

19 september 2017

Nieuw leven beschreven

18 september 2017

Dichter van de werkelijkheid

16 september 2017

Een week lang feest

15 september 2017

Een wonderlijk leerdicht 

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 september 2007

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter. Soms reed je wel drie keer per dag op die bakfiets langs. Ik vond je koddig en stoer met je houtje-touwtjejas aan en je mutsje op. Je was toen al een apart type. Ik was vijftien jaar en had wat je noemt een voorspellende blik. Ik herinner mij dat ik, nadat je weer langs was gekomen, mijn moeder vertelde dat wij zouden trouwen en een kind zouden krijgen. Mijn moeder was het gewend dat ik zulke dingen zei. Ik had vaker van die voorspellingen, soms ook over de dood. Dat vond ze eng."

"Toen ik jou voor het eerst zag, kwam je voorbijfietsen op een bakfiets waarin je spullen vervoerde. Het was laat in het jaar 1952, in de winter. Ik stond voor het raam van mijn ouderlijk huis in de Wilhelminastraat, waar mijn ouders een hotel-pension dreven, naar buiten te kijken. De Wilhelminastraat heette alweer een jaar of zeven zo. Als jong kind groeide ik op met de Schouwburgstraat, omdat in de oorlog namen van de koninklijke familie waren geschrapt door de Duitse bezetter.

Lees meer