8 januari 2014

Nu in handige meeneemverpakking – Ted van Lieshout

Elke dag een paar blokken

Recensie door Teunis Bunt

Vaak kun je in één oogopslag zien met wat voor tekst je te maken hebt: een gedicht, een formulier, een dialoog, een brief. Dat wilde Ted van Lieshout niet en daarom heeft hij in Nu in handige meeneemverpakking elke tekst in de vorm van een ‘blok’ op de pagina gezet: de regels zijn uitgevuld en de tekst beslaat precies een pagina (soms twee). De lettergrootte is aangepast: korte teksten zijn in grote letters gezet, lange in kleine. Verder zijn de titels weggelaten, zodat je blanco elke tekst binnen moet stappen.

Het werkt eventjes. Na een paar zinnen heb je meestal wel in de gaten of je een klachtenbrief of een interne memo aan het lezen bent. In het voorwoord schrijft Van Lieshout dat hij de uiterlijkheden geschrapt heeft om te komen tot essentie van de woorden die er staan. Het lijkt erop dat die uiterlijkheden ook bedoeld waren om die essentie maximaal tot uitdrukking te brengen. In ieder geval oogt het mooi, een boek met allemaal uitgevulde bladzijden.

Ted van Lieshout deed al iets soortgelijks in Driedelig paard (2011), dat vooral voor kinderen was bedoeld. In dat prachtboek, dat hem enkele prijzen opleverde, nam hij ook illustraties en beeldsonnetten op.
In zijn nieuwe boek staan wel enkele foto’s met opschrift, die best grappig zijn, maar ze halen het niet bij de beelden in zijn vorige boek. Ook de teksten, hoe goed en hoe leuk ze ook zijn, zijn net iets minder. Misschien komt dat doordat de verrassing nu minder groot is, maar misschien ook doordat het voor een deel andersoortige teksten zijn. Het hoogtepunt uit Driedelig paard is het titelverhaal, dat opgenomen is in het hart van het boek. De ontroering die dat verhaal oproept, mis je in Nu in handige meeneemverpakking.
Maar gelukkig zijn er genoeg andere teksten. De toon in veel van die teksten is zakelijk, bijvoorbeeld de tekst die begint met:

Ik laat je weten dat ik een punt zet achter onze relatie. Ons leven met elkaar is over de afgelopen acht jaar overwegend gunstig verlopen en ik heb ook redelijk veel van je gehouden, al hebben we genoeg moeizame periodes gekend, maar de liefde is, zoals je inmiddels wel gemerkt zult hebben, over. Omdat ik destijds ons huis heb gevonden, lijkt het me redelijk dat jij binnen een termijn van twee weken onze woning verlaat.

Hier ligt de zakelijke toon nog wel voor de hand, aangezien de liefde intussen is overgegaan in iets wat een zakelijke aangelegenheid is. In andere gevallen contrasteert de toon met het onderwerp.
Soms merk je dat iemand moeite moet doen om zich aan de gekozen toon te houden. Een moeder houdt haar kind voor dat de nieuwe vriendin van vader, tante Karin, best aardig zal zijn. Aan het eind houdt ze het bijna niet meer, als ze vertelt dat stiefmoeders in het echt veel aardiger zijn dan in sprookjes: ‘ze maken eten dat je lekker vindt en doen er haast geen vergif in.’

De tekst ‘Oproep voor de trein’, lees je aanvankelijk als de andere teksten, maar langzaamaan word je onrustig. Waar gaat deze vriendelijk zakelijke tekst heen? Het blijkt een bestaande oproep van de Zentralstelle für jüdische Auswanderung, die mensen in de Tweede Wereldoorlog opdracht gaf zich te begeven naar Westerbork. Je kunt je als lezer niet onttrekken aan de ontregeling die Ted van Lieshout beoogde.
Ook knipte hij een tekst uit de Bijbel, over het omgaan met slaven, en schreef hij een tekst waarin hij zich baseerde op uitspraken van twee kandidaten voor de Amerikaanse senaat. De senatoren betoogden dat zwangerschap altijd een geschenk van God is, ook als die ontstaat uit een verkrachting. ‘En een geschenk van God mag nooit geweigerd worden, ook niet als de wijze waarop dat geschenk is aangereikt de vrouw in kwestie niet bevalt.’

Ted van Lieshout houdt van absurditeiten, die hij met een zekere vanzelfsprekendheid presenteert. Huurmoordenaars demonstreren voor een betere arbeidsovereenkomst,  een probleembuurt krijgt moeilijk te spellen straatnamen in de hoop dat de huidige bewoners naar elders verhuizen en het aantal klachten vermindert als het klachtenloket niet meer te vinden is.
Veel teksten gaan over de zorg, waar patiënten zich zo gedragen dat het personeel er geen raad mee weet. In de tekst wordt dan om advies gevraagd. Ook hier werkt de zakelijke tekst goed. Doordat er weinig medemenselijkheid in doorklinkt, worden ze bijna vanzelf een protest tegen de zakelijke opstelling van sommige zorginstellingen.

Nu in handige meeneemverpakking laat zich het best in kleine porties consumeren. Er zijn zo’n honderd teksten en als je die allemaal achter elkaar leest, gaan ze toch een beetje op elkaar lijken. Gedoseerd zijn ze prima te genieten.

 

 

Nu in handige meeneemverpakking
Ted van Lieshout
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen
ISBN: 9789021447681
148 pagina's
Prijs: € 0,00

Meer van Teunis Bunt:

16 januari 2017

Sprookjes hebben geen woorden nodig

Over 'Sprookjes van Grimm zonder woorden' van Frank Flöthmann
22 september 2016

Hoe lang kun je demonen bedwingen?

Over 'Jheronimus Bosch' van Griffo
30 augustus 2016

Een vliegtuigspotter wordt vader

Over 'Graphic novel: Spotters' van Michiel van de Pol

Recent

20 oktober 2017

Soepel en licht vallende poëzie

Over 'Wax Hollandais' van Abdelkader Benali
18 oktober 2017

‘Een luchtig sprookje’

Over 'Waterscheerling' van Rascha Peper
17 oktober 2017

Van poldercrimineel tot godfather in Frankrijk

Over 'Ondijk/Punt' van Barry Smit
16 oktober 2017

Nooit meer los van Indië

Over 'De Tanimbar-legende' van Aya Zikken
13 oktober 2017

Leven zonder moeder

Over 'Het intieme vreemde' van Jente Jong

Verwant