18 december 2013

Naar buiten – Ileen Montijn

Stedelingen op het platteland

Recensie door Olivier Rieter

Naar buiten is een boek over landelijk wonen van historica Ileen Montijn. Ze belicht dit landelijk wonen in Nederland in de negentiende en twintigste eeuw. In de tekst wordt een visie op de  ‘rustgevende natuur’ tegenover de ‘jachtige stad’ geplaatst. (9). Montijn geeft aan dat dergelijke clichés een grote rol speelden en nog wel spelen in de beeldvorming. Volgens haar is het verlangen naar buiten een product van de verstedelijking. ‘Het is luxe, een teken van welvaart.’ (11)

Het boek gaat niet zozeer over de cultuur van het buiten zijn (wandelen, fietsen, kamperen),  maar over het wonen buiten de stad. Montijn biedt een internationaal perspectief, maar ze richt zich vooral op Nederland. De publicatie is in een prettige stijl geschreven en is omdat de schrijfster geen jargon gebruikt geschikt voor een brede doelgroep.

Naar buiten is vooral een weergave van tal van meningen over wonen van architecten en schrijvers die ze in tijdschriften en publicaties ventileerden in de loop van de laatste twee eeuwen. Wat het boek ontbeert is eigen sociologische of historische analyse op basis van het opgenomen materiaal van de kant van Montijn. Waarschijnlijk heeft ze bewust de keuze gemaakt voor toegankelijkheid in plaats van interpretatie. Waar ze wel met gefundeerde meningen komt is dit meteen interessant. Zo schrijft ze: ‘Pas in de tweede helft van de twintigste eeuw veranderde er iets ingrijpend aan de verwachtingen die mensen hadden van het eigen huis en de gekozen interieurstijl: waar het vroeger ging om het uitdrukken van  respectabiliteit ontstond later behoefte aan persoonlijke expressie.’ (100) Dit lijkt af te steken tegen veel saaie modernistische architectuur uit recente decennia, maar ook tegen sommige uniforme nostalgiserende stijlen in nieuwbouwwijken.

Het boek had misschien analytischer kunnen zijn met een andere opzet, waarbij er nog meer voor gekozen zou zijn om de oorzaken van maatschappelijke veranderingen en de eruit voortkomende mentaliteiten te belichten, veranderingen weerspiegeld in woonbeleving. Aparte hoofdstukken over overheidsbeleid, landschapsarchitectuur, restaureren (van vooral boerderijen), de verschillen en overeenkomsten tussen het nostalgische bouwen in de stad en op het platteland en geschiedsvisies op landelijkheid hadden mogelijk iets meer structuur aan het boek gegeven. Nu is het een boeiende, maar niet volledig overtuigende opsomming van meningen uit verleden en heden.

Een belangrijk begrip in het boek is authenticiteit. Aan het slot komt Montijn met een visie op wat authenticiteit vroeger was en nog is. Ze stelt een aantal vragen: ‘’Wat was dat eigenlijk, authenticiteit? Wat is bijvoorbeeld een “echtere’’ boerderij: een die nog het aanzien heeft van honderd jaar geleden maar niet meer wordt gebruikt, of een die in bedrijf is en aangepast aan de eisen van de moderne tijd? En als een boerderij waar niet meer geboerd wordt nog wel zo mag heten, waarom dan niet ook een nieuw huis dat op een boerderij lijkt?’ (202) Het steeds mee gaan met de eisen van de moderne tijd is onontkoombaar en het ‘ouderwetse’ wonen moet eraan worden aangepast: achter een façade van historiciteit leeft men in het gekozen huis een modern leven vol comfort. De vraag is of zoiets bedrog of geschiedvervalsing is, of dat een zulke omgang met woonvormen wenselijk is. Het is een huwelijk tussen het esthetische van vroeger en het goede leven van nu, lijkt het.

Het boek is rijk geïllustreerd. Montijn wijst op interessante persoonlijkheden en publicaties uit de geschiedenis van de architectuur in Nederland en daarbuiten. Alleen daarom al is dit boek de moeite waard. Hopelijk komt Montijn in de toekomst met meer teksten over dit onderwerp, waarbij ze nog meer haar eigen visie biedt.

 

Naar buiten.
Landelijk wonen in de 19de en 20ste eeuw

Auteur: Ileen Montijn
Verschenen bij: Uitgeverij Atlas Contact
Aantal pagina’s: 224
Prijs: € 21,95

Naar buiten
Ileen Montijn
ISBN: 9789045025032

1 reactie

  • Judith van Praag schreef:

    Lijkt me leuk om ‘Naar buiten’ naast ‘Hoe god verdween uit Jorwerd’ van Geert Mak te lezen. Wat de een blijkens de recensie schijnt te missen aan analytisch denken, mist de ander aan illustraties. Elkaar complementerend, oftewel waarom doen wat een ander al zo goed deed?





 

Meer van Olivier Rieter:

24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
13 april 2017

Kijkje in de psyche van een autist

Over 'Pauwl' van Erik Jan Harmens
24 januari 2017

Eendimensionaal verhaal in fraaie beelden

Over 'De man van nu' van Hanco Kolk, Kim Duchateau

Recent

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist

Verwant

18 december 2013

Wanhoop van een moeder

Over 'Het lam ' van Ileen Montijn
18 december 2013

Hoe hoop te houden in Absurdistan?

Over 'Verhalen van een land' van Ileen Montijn