Muziek die chaos bedwingt

Door Els van Swol

Het lijkt wel of de Iraakse schrijver Ali Bader in zijn roman De wolkenmuzikant hetzelfde zegt als Joop Scholten in zijn gedicht Geef mij. Bader heeft het over een Iraakse cellist wiens instrument op een dag door streng-Islamisten in elkaar wordt getimmerd. ‘Hij wilde’, schrijft Bader, ‘een nieuwe taal voor zichzelf bedenken’ maar zijn hoofd liet hem in de steek. ‘Muziek’, zegt het ik-personage, ‘is het mooiste wat er is (…). Met muziekklanken kon hij alles benoemen wat in zijn hoofd opkwam.’ Met muziek lukte hem wat met taal niet lukte: ‘de gebeurtenissen begrijpen die uit de chaos waren voortgekomen.’

Iets soortgelijks verwoordt de dichter Joop Scholten, die als toelichting bij zijn gedicht schrijft dat hij, nu hij ouder wordt en naarmate hij steeds meer met flarden van herinneringen leeft, des te hardnekkiger de woorden tracht te vinden die de dingen in hun verband houden. Al is het maar voor vijf minuten of voor zolang een gedicht duurt:

Geef mij een boek

nog liever geef mij een gedicht  
dat in geen enkel boek staat opgeschreven

geef mij een woord, één woord, dat ik niet kende

een taal die ik nog niet versta geef mij de onnadenkendheid
waarmee een schilder schildert of een muzikant
muziek maakt op zijn saxofoon

of een trombone, ja, geef mij de diepe klank van de trombone

geef mij een nacht die alle nachten overbodig maakt
en ik zal met gesloten ogen

liggen en luisteren.

Bij de diepe klank van een saxofoon en trombone kun je denken aan jazzmuziek, maar je mag de klank van het instrument vast ook inruilen voor die van de cello van Bader. Ik moest bij dit gedicht denken aan trombonist Jörgen van Reijen, solotrombonist van het Koninklijk Concertgebouworkest. In 2003 zat hij boven mijn werkplek – bij wat toen nog Muziekgroep Nederland (MGN) heette – samen met componist Jan van Vlijmen diens tien minuten durende Sliding metrics, Solo V for trombone in te studeren.
We wisten allemaal dat Van Vlijmen ernstig ziek was (hij overleed in 2004) en dat dit een van zijn laatste composities zou zijn. Van Reijen speelde, stopte en speelde weer verder. Wellicht vroeg hij iets, of werd zijn spel onderbroken door de componist die iets verduidelijkte. Het was muziek om met gesloten ogen naar te luisteren. Muziek die alles benoemde wat op dat moment in Van Vlijmens hoofd maar moet zijn opgekomen, muziek die de chaos bedwong. Van werken kwam toen niet veel meer terecht.

 


Els van Swol leest alles wat los en vast zit en slaat als het even kan geen toneelvoorstelling van Shakespeare over. Zij bezoekt regelmatig het concertgebouw waar ze dan weer over schrijft in haar columns.

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

24 december 2007

Verhalenwedstrijd levert fraai uitgeven bundel op
Recensie door Karel Wasch

Uitgeverij De Vleermuis uit Roermond organiseert jaarlijks een tweetal wedstrijden (poëzie en verhalen). De wedstrijd voor verhalen leverde dit jaar het fraai uitgegeven boek Zenit op. Daarin 44 verhaaltjes (aantal woorden was beperkt) van uiteenlopende snit en kwaliteit. Aan de wedstrijd deden in totaal 187 mensen met een verhaalinzending mee.

Lees meer