15 augustus 2016

Moraliserende wijsvinger

Door Adri Altink

Kunstenaars die maatschappelijk betrokken zijn zoeken naar verbeelding van het vluchtelingenprobleem. Ze kunnen niet anders. Het is hun manier om ongerustheid, verbazing, gekrenktheid en zorg te uiten. Werk dat die voedingsbodem heeft spreekt veel sterker aan dan wat wil moraliseren of overreden. Zo vergaat het mij althans. De afgelopen tijd stond ik op verschillende manieren tegenover uitingen van beeldend kunstenaars over vluchtelingen. En ik vroeg me af, waarom het ene werk me meer raakt dan het andere.

Van Michiel Voet is een serie geënsceneerde foto’s onder de titel The invisible Man (er bestaan ook een boek en een toneelversie van). Hij is illegaal in Nederland. Op de foto zien we een man onder iets wat een dekbedovertrek lijkt. Hij draagt nette schoenen en een broek met een scherpe vouw. Het zou een kantoorman kunnen zijn. Ook het dekbedovertrek (het woorddeel ‘dek-‘ geeft hier wel toepasselijk de verhulling weer) ziet er schoongewassen uit. Het kleurenpatroon is mooi. De compositie van de foto is fraai. De figuur lijkt te staan tegen een achtergrond die me aan de muren in de gangen van de Tweede Kamer doet denken.

De man houdt duidelijk met zijn handen de bovenhoeken van het dek omhoog. Er vallen plooien in het doek die het geheel verlevendigen. Maar ze zouden net zo goed sporen kunnen zijn van een worsteling zich te bevrijden. De kunstenaar heeft zijn werk voorzien van een uitvoerig verhaal, dat is te lezen op zijn site. Waar nog veel meer foto’s te zien zijn.

De foto raakt me en brengt me in verwarring. Alles is er mooi aan. Er wordt ook niet geheimzinnig gedaan. Ik zie een goed geklede man. Ik weet dat hij een Algerijn is. Ik weet zelfs zijn naam: Karim Ramtani. Hij is 23 jaar en zit zonder land. Er wordt niet geheimzinnig gedaan. En toch klopt er iets niet.

KUNSTrePUBLIC Een tweede kunstwerk zag ik op de manifestatie Sonsbeek 2016 in Arnhem, titel: VVest Life. Ook hier is het thema de vluchtelingenstroom. Het Berlijnse kunstenaarscollectief KUNSTrePUBLIK zette een stervormig parlementsgebouw neer dat geheel is opgebouwd uit zwemvesten die zijn verzameld op Lesbos. Op de top een EU-vlag en binnenin zitjes, eveneens van zwemvesten. Regelmatig klinkt vanuit speakers geschreeuw of worden liederen gezongen. Ik moet toegeven dat het werk me niet onberoerd liet; toch was er iets waardoor het me minder bleef bezighouden dan bijvoorbeeld de foto’s van Michiel Voet. Ik heb me afgevraagd hoe dat kwam. Het heeft te maken met het moraliserende vingertje dat hier wordt opgestoken: kijk eens wat de vluchtelingen moeten doorstaan en hoe de EU daarmee omgaat. Ik zie commentaar op een wereldprobleem dat met het vingertje wijst. Ik herken het falen van Europa, maar voel me nauwelijks aangesproken.

De onzichtbare man onder het dekbedovertrek roept de vraag op wat zich hier afspeelt. Het beeld dwingt me echter ook na te denken over mijn manier van kijken: hoe snel ben ik tevreden met mijn eerste interpretatie?
VVest Life zegt me dat de politiek faalt. Maar ik zelf blijf buiten schot.

 

Michiel Voet: www.michielvoet.com/the-invisible-man/74-het-verhaal
Sonsbeek/KunstrePUBLIK: www.sonsbeek.org/nl/sonsbeek-2016-transaction/kunstenaars/kunstrepublik  (tot 18 september).

 

 

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

28 mei 2007

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

Wie had ooit gedacht dat deze aanlokkende openingsalinea door ons eigen Peter Brusse werd opgeschreven? Brusse, bij het grote publiek voornamelijk bekend als voormalig buitenlands correspondent voor de Volkskrant en het NOS Journaal in Londen maakt met het vlindernet zijn debuut als romanschrijver.

Lees meer