Agenda

Literaire avond met Tijs Goldschmidt

Vanavond 17 maart, 20 uur in de Zeeuwse Bibliotheek, Kousteensedijk 7, Middelburg. Toegang: € 6 /€ 4.

Tijs Goldschmidt (1953) studeerde biologie aan de Rijksuniversiteit Leiden en woonde van 1981 tot 1986 in Tanzania, om in het Victoriameer ‘furu’ te bestuderen.

‘Furu’ zijn kleine baarsachtige vissen, chicliden, die razendsnel opsplitsen in nieuwe soorten en daardoor de droom zijn van elke darwinist. Goldschmidt schreef hier een dissertatie over en publiceerde vele artikelen in nationale en internationale tijdschriften. Omdat hij vond dat het fenomeen van de razendsnelle ontwikkeling van vissoorten voor een breder publiek interessant was en daarbij kon laten zien hoe door menselijk handelen het ecosysteem in en rond het Victoriameer volledig werd ontwricht, schreef hij een spannend ooggetuigenverslag van zijn onderzoekstijd daar: Darwins hofvijver. Een drama in het Victoriameer (1994).

Dat brede publiek gaf hem gelijk: zijn literair non-fictiedebuut werd gelijk genomineerd voor de AKO-literatuurprijs. Hij kreeg de literaire smaak te pakken en gaf zijn specialistenloopbaan op om zich op het schrijven te gaan richten. Niet alleen een soortenzwerm van kleine visjes, maar zeer uiteenlopende onderwerpen op het gebied van biologie, literatuur en beeldende kunst genieten sindsdien zijn aandacht.

Goldschmidts werk
De mengvorm van reisverslag, wetenschappelijke verhandeling en literair verhaal maakt Darwins hofvijver tot een persoonlijk boek, waarin even soepel wordt geschreven over evolutie en uitsterven, als over handel en wandel van de witte man in het zwarte land. Deze vorm bood hem de mogelijkheid om op een andere dan strikt wetenschappelijke manier over biologie te schrijven.

In 2000 verscheen Oversprongen, een bundeling essays over biologie, westerse- en Oceanische beeldende kunst en literatuur. De bundel bevat ontmoetingen met spreeuwen die mobiele telefoons imiteren, gibbons die zich gedragen als de gentlemen van het regenwoud en gaaien die liegen over de plaatsen waar ze hun eikels verstopt hebben. Daarnaast portretteert Goldschmidt een aantal door hem bewonderde kunstenaars zoals de schilders Lucassen en Emily Kame Ngwarreye en vakgenoten zoals Niko Tinbergen en Dick Hillenius. Voor de bundel ontving hij in 2001 de Jan Hanlo Essayprijs.

Het onderscheid tussen links en rechts beheerst op allerlei manieren ons dagelijkse leven. En toch is het zelfs voor wetenschappers moeilijk om aan te geven waar het verschil zit. In De andere linkerkant. Links en rechts in de evolutie (2003) laat Tijs Goldschmidt zien hoe biologen en psychologen, maar ook kunstenaars en alle andere links- en rechtshandigen proberen hier greep op te krijgen. Over links en rechts wordt iedereen voortdurend gedwongen na te denken, maar zonder goed te weten wat het is.

Een schitterend essay schreef hij in het fotoboek Wegkijken (2004), een persoonlijke keuze van ruim 50 foto’s uit de enorme collectie van het Spaarnestad Fotoarchief die bij hem een gevoel oproepen van verontwaardiging en plaatsvervangende schaamte. Het zijn vaak onthutsende beelden die hem willen doen wegkijken. Dit kan zijn door het onderwerp, zoals dierenleed tot vermaak, sekstoerisme, stuitende omgang met vluchtelingen, machtsmisbruik, de tegenstellingen tussen arm en rijk. Maar ook de benadering kan schaamte opwekken: fotografie als middel om ons te vermaken met de ellende van anderen. Over die werking van schaamte en plaatsvervangende schaamte gaat het.

In Kloten van de engel. Beschouwingen over de natuurlijkheid van cultuur (2007) is plaats voor wetenschap en kunst, voor dieren en mensen, voor schoonheid en gekte. In een lichtvoetige stijl onderzoekt hij de grenzen tussen natuur en cultuur, en hij komt tot opmerkelijke conclusies. Cultuur is vaak natuurlijker dan we denken. Zo vertoont de vloer van de salsaschool, waarop blanke vrouwen met donkere mannen dansen, overeenkomsten met de baltsarena van kemphanen.

In 2008 verscheen Doen alsof je doet alsof in boekvorm, de door hem in de Pieterskerk in Leiden gehouden 36e Huizingalezing, met als onderwerp de essentie van spel.

Tijs Goldschmidts manier van naar de dingen kijken en de weergave daarvan in persoonlijke, vaak tegendraadse observaties, zal deze avond de rode draad zijn.
(bron: website Zeeuwse Bibliotheek)

Kaarten reserveren? Kijk op de website van de Zeeuwse Bibliotheek.