18 juli 2008

Leven na een moord

Zoals de in het begin van de serie Desperate Housewives overleden Mary Alice Young met een alziende blik de gebeurtenissen in Wisteria Lane weergeeft, zo vertelt in Alice Sebolds roman De wijde Hemel de vermoorde tiener Susie Salmon hoe het haar achterblijvers vergaat. In een saaie maar welvarende Amerikaanse buitenwijk pakt iedereen zijn of haar leven weer op. Waar Mary Alice Young zich bevindt is na vier televisieseizoenen nog steeds onbekend maar Susie gunt ons wel een kijkje in haar hemel.

Vanuit een prieel kijkt Susie op de aarde neer. Alle overledenen hebben hun eigen hemel en hoe meer eigenschappen en voorkeuren je met anderen deelt, des te meer maakt ieder van hen onderdeel uit van al die andere hemels. De beschrijving van deze plekken en de contacten die ze heeft met andere overledenen vormen niet het hoofdbestanddeel van het boek. Het zijn rustpunten in het eigenlijke verhaal dat zich op aarde afspeelt.

Daar komt Susie op 6 december 1973 op gruwelijke wijze aan haar einde. Ze wordt door een bekende het maïsveld ingelokt waar ze op brute wijze verkracht en vermoord wordt. Vanuit haar prieel kijkt ze op deze situatie terug en gaat in haar manier van vertellen zo diep, dat ze de afschuwelijke gebeurtenis nogmaals meemaakt. Echter nu in het gezelschap van de lezer. Hiermee heeft ze tevens een getuige en die is hard nodig want de moord lijkt maar niet opgelost te kunnen worden. Alleen is er voor ons thuis geen mogelijkheid tot actie.

Gelukkig zijn haar vader en haar jongere zusje Lindsey gealarmeerd op het moment dat de politie komt melden dat Susie’s elleboog gevonden is. De rest van haar lichaam is spoorloos. Met veelbetekenende blikken en terloopse opmerkingen stimuleren Lindsey en vader elkaar om buurman George Harvey in de gaten te houden. Deze contactgestoorde bouwer van poppenhuizen is wel erg meelevend en valt door tegenstrijdige verhalen al snel door de mand. Maar slim als hij is, schudt hij tijdens elk politieverhoor alle verdenkingen van zich af. Susie volgt hun inspanningen nauwgezet. Ze volgt George Harvey als hij zich van de rest van haar lichaam ontdoet en op zoek gaat naar nieuwe slachtoffers, ziet haar vader zijn jachtgeweer pakken een volgt Lindsey als ze het buurhuis binnendringt.

Tot zover lijkt De wijde Hemel niet ver af te wijken van de nieuwste Nicci French. Zowel de gruwelijkheden, de zoektocht naar de dader en zelfs het originele vertelperspectief zouden door dit schrijversduo bedacht kunnen zijn. Er zijn twee redenen waarom Alice Sebolds roman ver boven het thrillergenre uitstijgt. De eerste daarvan is het loslaten van traditionele rolpatronen en clichépersonages. Lindsey is stoer en slim met sterk ontwikkelde bètacapaciteiten, Susie’s klasgenoot Ruth is biseksueel en gothic met een zesde zintuig voor vermoorde meisjes en vrouwen en oma Lynn is een frivole dronkaard. De vader is een naamloze zachtaardige man met een hartkwaal en een nepknie, Susie’s jeugdliefde Ray is een androgyne Indiër en het mollige broertje Buckley houdt van tuinieren.
Terwijl je als lezer zit te wachten tot het mysterie wordt opgelost, word je steeds aangenaam bezig gehouden door de strapatsen van een verrassend personage.

Zoals bij alle nabestaanden heeft de schok van Susie’s vreselijke dood het leven van Abigail volledig op zijn kop gezet. Ze kan haar rouwproces niet delen met haar broze echtgenoot die zich verliest in het verdenken van de buurman. Door haar wanhoop realiseert ze zich dat ze zich nooit zo ontwikkeld heeft zoals ze had gewild. Ze gaat een relatie aan met de rechercheur die belast is met het onderzoek en in een weergaloos mooie scène beschrijft Susie wat ze ziet op het moment dat Abigail seks met hem heeft. Niet alleen hun erotisch samenzijn neemt ze waar, maar ook de vluchtpoging van George Harvey, het drinkgelag van haar oma en de ontreddering van haar vader die zit te wachten totdat de rechercheur hem belt om nieuwe onderzoeksontwikkelingen te melden. Susie is alomtegenwoordig.

De tweede reden van het hoogstaande niveau van De wijde Hemel huist in de sterke verwijzingen naar bestaande vrouwenliteratuur. De boeken die Susie en Ruth lezen zijn Jane Eyre en To kill a Mockingbird en tussendoor wordt ook de jaren zeventig hit Het ritsloze Nummer genoemd. De aan sombere buien lijdende Ruth leest De glazen Stolp van Sylvia Plath.

Als moeder Abigail enkele jaren later in Californië aan het strand staat, gaan haar gedachten onwillekeurig naar de romans die ze las toen ze nog jong en vitaal was: De Ontnuchtering van Kate Chopin en De Golven van Virginia Woolf. Toen het boek van Kate Chopin (1851 ? 1904) in 1899 uitkwam werd het verguisd omdat het handelde over een vrouw, Edna Pontellier, die in haar drang naar onafhankelijkheid tot de ontdekking kwam dat seksualiteit en liefde gescheiden kunnen worden. Edna Pontellier pleegde uiteindelijk zelfmoord door de zee in te lopen. Ook de naar bevrijding strevende Virginia Woolf (1882 ? 1941) verdronk zichzelf. Onder het toeziend oog van Susie overweegt Abigail dezelfde actie. Als ze later haar man in het ziekenhuis opzoekt en de oude bekende zuster Eliot tegen het lijf loopt, kunnen we daar de George Eliot (1819 ? 1880) in lezen: de Engelse schrijfster die zich verzette tegen het gebrek aan bewegingsvrijheid voor vrouwen. Deze schrijfsters reageren alledrie sterk op het Victoriaans tijdperk waarin vrouwen geen ruimte voor zelfontplooiing gegund was. Een eeuw later probeert Abigail zich ook te ontdoen van het keurslijf waarin ze vastzit.

Van Alice Sebold verscheen onlangs Schaduwmaan bij de Bezige Bij. De wijde Hemel wordt momenteel onder de titel The lovely bones verfilmd door Peter Jackson, die eerder The Lord of the Rings en Heavenly Creatures voor zijn rekening nam. Susan Sarandon speelt de rol van oma Lynn.
Hopelijk legt Jackson het accent niet teveel op het oplossen van de moord. Ook moeten we afwachten of hij de in het boek alomtegenwoordige vrouwenliteratuur een goede plek in de film kan geven. Als hem dit onverhoopt niet lukt dan wacht ons gelukkig een aangenaam alternatief: De wijde Hemel ademloos lezen en herlezen.

Alice Sebold, De wijde Hemel, Vertaling: Molly van Gelder, Uitgeverij De Bezige Bij, 2005.

Pauline van der Lans

ISBN: 9789023417989

Meer van :

17 augustus 2017

Gedichten die op afstand blijven maar ook weten te ontroeren

Over 'De wereld onleesbaar' van Jeroen van Kan
11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník

Recent

7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden
4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt
28 juli 2017

Het lot van een niet-joodse jood

Over 'Buster Kafka' van Martin Schouten

Verwant