10 juni 2016

Alfred Hitchcock – Peter Ackroyd

Kunstenaar van de angst

Recensie door Reinier van Houwelingen

Hitchcock is waarschijnlijk de meest besproken regisseur uit de filmgeschiedenis. De eerste biografie over de iconische filmmaker verscheen twee jaar voor zijn dood in 1980, en inmiddels zijn er over hem nog minstens vijftien andere biografieën te vinden (die van Taylor, Spoto en McGilligan zijn het meest bekend). Peter Ackroyd voegt zich in dit rijtje met zijn nieuwste boek, dat de droge titel Alfred Hitchcock heeft meegekregen.

Hitchcock was een merkwaardige man, en hetzelfde kan gezegd worden van zijn meest recente biograaf. Peter Ackroyd leeft min of meer voor het schrijven. Het verhaal gaat dat hij elke dag aan drie verschillende boeken werkt: de ochtend besteedt hij bijvoorbeeld aan een historisch werk, ’s middags is dan gereserveerd voor een biografie en in de avond wordt er bijgeklust met het schrijven van fictie. Zijn oeuvre telt inmiddels meer dan 50 boeken. De gemene deler is dat het over Engeland en Londen gaat, of over illustere landgenoten.
Ackroyd beschrijft in deze biografie het leven van de Britse regisseur Alfred Hitchcock op strikt chronologische wijze en grotendeels aan de hand van zijn films.

Angsten en obsessies
Het eerste hoofdstuk, dat de jeugd beslaat van de jonge Alfred, geeft relatief veel achtergrondinformatie, die helpt om de publieke en bijna mythische figuur die hij geworden is te kunnen plaatsen. Het medium film stond nog in de kinderschoenen toen Hitchcock in het begin van de 20e eeuw in een voorstad van Londen de katholieke kostschool doorliep. Al op jonge leeftijd zou hij gekampt hebben met ongeoorloofde verlangens en daaruit voortkomende angsten. Ackroyd schrijft, bij uitzondering nogal speculatief; ‘Hij had een afschuw van het leven die hij alleen door zijn fantasie kon verzachten. En hij veranderde nooit wezenlijk. De angsten en obsessies uit zijn jeugd behield hij tot het einde van zijn leven.’

Na een korte carrière in de reclamewereld belandde Alfred Hitchcock op 22-jarige leeftijd in de filmindustrie. Aanvankelijk was het zijn taak om de tussentitels bij stomme films te ontwerpen, maar al snel wist hij zich ook op andere terreinen van het filmproces nuttig te maken. Op de filmset leerde hij de vrouw kennen die zijn gehele carrière en leven bij hem zou blijven, Alma Reville. Ze werd altijd betrokken bij de totstandkoming van scenario’s en drukte ook haar stempel op de montagetechnieken die Hitchcock toepaste.

Visueel
Alfred Hitchcock mocht vanaf 1925 zelf op de regisseursstoel gaan zitten en oogstte onmiddellijk succes (hoewel hij in zijn leven ook geregeld te maken kreeg met slechte pers of tegenvallende bezoekersaantallen). De hoofdstukken over de vroege jaren van Hitchcocks carrière zijn interessant om te lezen. Hij was heel visueel ingesteld en zag individuele scènes levendig voor zich, vaak nog voordat hij een plot of personages had uitgewerkt. Dit laatste was werk voor de scenarioschrijver van dienst. Hitchcock werd sterk beïnvloed door de Duitse expressionisten, met name W.F. Murnau, die hem leerden hoe hij een verhaal moest vertellen zonder woorden te gebruiken. Een andere inspiratiebron was Edgar Allen Poe, wiens angstwekkende verhalen hem al vanaf jonge leeftijd fascineerden.

Enkele films uit zijn Engelse periode genieten nog steeds bekendheid bij de filmliefhebber, maar zijn blijvende roem heeft Hitchcock te danken aan de films die hij in Hollywood zou maken vanaf de jaren 40 en vooral 50 (onder andere Rear Window, Vertigo, Psycho).

Projectie
Ackroyd beschrijft het productieproces achter een groot deel van Hitchcocks meer dan 50 films. De biografie is overwegend zakelijk van toon maar geeft soms smakelijke details over de samenwerking met sterren als Ingrid Bergman, Kim Novak en Grace Kelly. Een korte mening over waarde van de film binnen het oeuvre van Hitchcock volgt vaak, wat Ackroyd geregeld gepaard laat gaan met het oordeel dat de regisseur er zelf over heeft uitgesproken. Voor werkelijke filmanalyse is weinig ruimte. Ackroyd tekent op dat Hitchcock daar zelf ook niets van moest hebben: hij was vooral geïnteresseerd in het effect van zijn film op het publiek. ‘Hitchcock projecteerde zijn angst op zijn films, waarin deze een intrinsiek aspect van het dagelijks leven vormt. […] Hij had zo’n intieme band met zijn eigen angsten dat hij intuïtief in staat was die van het publiek op te poken.’

De biografie Alfred Hitchcock is soms nogal droog, hoewel het te prijzen valt dat het boek nog geen 300 pagina’s telt, een prestatie die helaas voor vele biografen onbereikbaar blijkt. De ware Hitchcock-liefhebber zal wellicht weinig nieuws tegenkomen, maar voor wat breder georiënteerde cinefielen biedt het boek een vrij compact overzicht van de carrière van Hitchcock. Het werpt enig licht op wat sommigen wel ‘the dark side of genius‘ hebben genoemd en toont de werkwijze achter de bekendste films van de man die hele generaties in de bioscoop schrik wist aan te jagen.

Alfred Hitchcock
Peter Ackroyd
Vertaling door: Arie Storm
Verschenen bij: Uitgeverij Querido
ISBN: 9789021400792
304 pagina's
Prijs: € 22,50

Meer van Reinier van Houwelingen:

16 mei 2017

Moord op de grachtengordel

Over 'Nachtwandeling' van Robbert Welagen
6 april 2017

Roman op routine

Over 'Liefde in Pangea' van Tessa de Loo
21 februari 2017

Nederlands migrantenleven in Amerika

Over 'Het purperen land' van Edna Ferber

Recent

25 mei 2017

De andere kant van het land van beloften

Over 'Amerika, of de verdwenen jongen' van Franz Kafka
24 mei 2017

Het extreemrechtse drama

Over 'Ik had me de wereld anders voorgesteld' van Anil Ramdas
23 mei 2017

De man die niet kon liefhebben

Over 'Een onberispelijke man' van Jane Gardam
22 mei 2017

Herrijzende ster van Vaandrager en de tijd dat poëzie op straat lag

Over 'Vaan nu' van Bertram Mourits e.a.
18 mei 2017

Poëzie gefascineerd door het zijn, het aanwezig zijn.

Over 'Gebogen planken' van Yves Bonnefoy

Verwant