4 november 2009

Kroniek van de menselijke onmacht

Door Jessica Brouwer

Thomas von Steinaecker dwingt in zijn debuutroman Wallner beginnt zu fliegen (2007), in het Nederlands vertaald als Wallner begint te vliegen (2009), inlevingsvermogen af bij de lezer. De auteur laat de levens van drie generaties Wallner passeren: Stefan, eigenaar van een firma in landbouwmachines, zijn zoon Costin, een op tv gecaste Popstar, en diens onechtelijke dochter Wendy, lesbienne en feministisch literatuurwetenschapper. Het zijn levens die met elkaar verweven zijn, maar elkaar niet wezenlijk raken, of slechts vluchtig. Elk van hen ziet zich geconfronteerd met de leegheid van het bestaan. Het bedrijfsleven waarin oppervlakkige commercie troef is, de hedendaagse mediawereld bevolkt door eendagsvliegen en de wetenschap waarin opportunisten de toon zetten. De drie generaties Wallner proberen zich ieder op hun eigen wijze te ontworstelen aan de welhaast tastbare inertie. Toch verstrijken de levens in dit drieluik schrikbarend nadrukkelijk.

Het begint met een treinongeval waarbij de oude Günter Wallner dodelijk verongelukt. Amper is zijn zoon Stefan, eigenaar van een firma in landbouwmachines, nog in een shock door het bericht van het overlijden van zijn vader, dan al ontwikkelt hij een paranoia die zich uitstrekt tot zijn vrouw en zijn bedrijfspartner. Op afstandelijke toon wordt verslag gedaan van de keten van handelingen die hem naar zijn einde voert: hij doet afstand van de firma, verwijdert zich van zijn vrouw, vertrekt naar Parijs en leidt een dubbelleven tot aan zijn dood.

De kille zakelijkheid van Stefan’s lotgevallen wordt gevolgd door de snelle en holle frasen van de mediawereld. Eerst staat zoon Costin nog als jong gecaste ster op de televisiebühne, al snel blijft het succes uit en begint de strijd om een tweede, derde en vierde carrière die naar de curieuze afgronden van de popcultuur voert. Hij wordt synchroonspreker in een film over Hitler, neemt als voormalige bekendheid deel aan een realityshow en richt tenslotte een muzieklabel voor Indiemuziek op. Op middelbare leeftijd ontdekt Costin het bestaan van zijn onwettige dochter Wendy, die hij net voor haar achttiende verjaardag voor het eerst ontmoet. Vlak daarna sterft hij.

Wendy, evenals haar vader niet van opportunisme verschoond, schrijft eerst als geëngageerde lesbienne en studente aan haar scriptie in de feministische literatuurwetenschap, maar al snel baant zij zich, hetero geworden en angstvallig in de pas lopend, de moeizame weg der proefcolleges om een academische positie te bemachtigen. Na Costin’s dood blikt Wendy terug op de familiegeschiedenis van de Wallners. Door draden te verbinden probeert ze een rond verhaal te creëren en de geschiedenis van haar voorzaten te herschrijven. Overmand door emoties en bevangen door naïviteit laat ze verkeken kansen toch verwezenlijkt worden en onbeantwoorde verlangens alsnog in vervulling gaan.

Von Steinaecker beheerst de kunst van het vertellen zonder te veroordelen, zichzelf zo buiten de wereld van zijn personages plaatsend. Door zijn distantie zet hij de lezer aan het werk om als medeschepper van het verhaal van de familiedynastie de leemtes in de drie levensgeschiedenissen in te vullen. Toch kan zelfs Wendy’s poging om de levens van de Wallners te reconstrueren in het laatste deel van het drieluik de machteloosheid van de familieleden om zelf de lacunes te dichten niet tenietdoen. Wat blijft is het onvermogen van in flarden uiteenvallende levens waarin mensen elkaar slechts als kortstondige figuranten passeren zonder elkaar daadwerkelijk te bereiken. Alle draden blijven los, begin en eind ontbreken, en aan het slot van de roman rest niet veel meer dan weemoed over zoveel vergeefs onmachtig leven.

Thomas von Steinaecker, ‘Wallner beginnt zu fliegen’ (2007), Frankfurter Verlagsanstalt, 366 p. Vertaald door Gerrit Bussink: ‘Wallner begint te vliegen’ (2009), Uitgeverij Podium, 320 p.

1 reactie





 

Meer van :

11 augustus 2017

Zorgenkind of zondagskind

Over 'Herinneringen in aluminiumfolie' van Jamal Ouariachi
9 augustus 2017

Wachten op Godot aan de Moldau

Over 'Een afgedane zaak' van Patrik Ouredník
7 augustus 2017

Een kanjer

Over 'De tandeloze tijd 6 : Kwaadschiks' van A.F.Th. van der Heijden

Recent

4 augustus 2017

Wondranden

Over 'Een tuin in de winter' van Anna Enquist
2 augustus 2017

Jannie Regnerus gebruikt geen woord te veel

Over 'Nachtschrijver' van Jannie Regnerus
31 juli 2017

Het gitzwarte leven

Over 'Noordwaarts' van Naomi Rebekka Boekwijt
28 juli 2017

Het lot van een niet-joodse jood

Over 'Buster Kafka' van Martin Schouten
25 juli 2017

Een Limburgse Rémi

Over 'De dagen' van Frans Budé

Verwant