1 mei 2017

Knipoog

Door Martin Lok

Sommige schrijvers geven de voorkeur aan symboliek boven klaarheid. Ook Harry Mulisch, totdat hij Twee vrouwen schreef, een voor zijn doen ongebruikelijk toegankelijke roman over een liefde tussen twee vrouwen. Om de eenvoud van zijn verhaal kracht bij te zetten besloot hij om een schilderij uit Siena op de omslag te zetten – wat uiteindelijk een fragment werd – drie dansende figuren in lange jurken. Ongetwijfeld als verbeelding van de liefde tussen de vijfendertigjarige museumconservator Laura Tinhuizen en de twintigjarige kapster Silvia Nithart.

De figuren komen uit een frescocyclus over het verschil tussen goed en slecht bestuur van Ambrogio Lorenzetti in het stadhuis van Siena. In de slecht bestuurde stad overheerst donkerte, ziekte en narigheid, terwijl in de goed bestuurde stad alles licht en helder is, de huizen luxueus zijn en in het centrum jongedames vrolijk door de straten dansen. Waarvan Mulisch er dus drie adopteert voor zijn omslag. Maar schijn kan in schilder- en schrijfkunst bedrieglijk zijn. Want in 1991 heeft de kunsthistorica Jane Bridgeman aangetoond dat Lorenzetti’s dansende jongedames helemaal geen jongedames zijn, maar mannen. Ze ontberen bijvoorbeeld de lange haren en borsten waarmee Lorenzetti de andere dames op zijn frescocyclus tooide. Nee, Lorenzetti zette in zijn fresco over de gevolgen van goed bestuur geen jongedames maar mannen centraal en liet hen een symbolische dans uitvoeren ter verheerlijking van het goede bestuur. Omdat alleen mannen kunnen verheerlijken.

Het is een omslagkeuze die lijkt te onderstrepen dat Mulisch’ Twee Vrouwen eigenlijk over twee mannen gaat, een these die het boek al sinds de eerste druk achtervolgt. Mulisch koos zijn omslagontwerp weliswaar een paar decennia voordat Bridgeman aantoonde dat Lorenzetti’s dansers man waren, maar die these zal niet helemaal uit de lucht zijn komen vallen. En het moet de viriele Mulisch toch zijn opgevallen dat de dansers geen borsten hadden. Dus alhoewel Mulisch Lorenzetti’s fresco niet met naam en toenaam noemde, moet ik glimlachen bij de gedachte dat er vast en zeker een betekenisvol verband bestaat tussen de dansende mannen en Mulisch’ Twee vrouwen. Dit is echt te mooi en te Mulischiaans om niet te kloppen! Ik geloof dan ook dat Mulisch willens en wetens louter mannen op de omslag van zijn boek over een vrouwenliefde zette. Wat niet zo raar is voor een schrijver die in Twee vrouwen een andere schrijver (of zichzelf) laat zeggen dat vrouwenrollen bij de Grieken natuurlijk altijd door mannen werden gespeeld. Omdat liefde tussen mensen uiteindelijk alleen tussen mannen bestond, zoals bij Lorenzetti ook alleen mannen eer konden bewijzen aan het goede bestuur. Een vette, male-chauvinistic knipoog van Mulisch aan de lezers van zijn ‘simpele’ vertelling over een lesbische liefde, die bij nader inzien helemaal niet zo simpel blijkt en vanaf de omslag stijf staat van de symboliek.

 

 

Recent

Literair Nederland - 10 jaar geleden

28 mei 2007

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

´Het eerste bezoek was een klucht. Niet zomaar banaal lachen en dijen kletsen. Nee, het was, hoe meer ik erover nadenk, de verfijnde onderbroekenlol van een oude professor die te midden van kunst en antiek plotseling tegen me zei: ´Laat uw broek maar even zakken.´´

Wie had ooit gedacht dat deze aanlokkende openingsalinea door ons eigen Peter Brusse werd opgeschreven? Brusse, bij het grote publiek voornamelijk bekend als voormalig buitenlands correspondent voor de Volkskrant en het NOS Journaal in Londen maakt met het vlindernet zijn debuut als romanschrijver.

Lees meer