20 februari 2017

Wederzijds – Kees 't Hart

Ironie en hilariteit spatten van de bladzijden af

Recensie door Rob Molin

In de Nederlandse steden leven mensen opeengepakt en hebben ze last van elkaar. Met lang niet alle, o zo hinderlijke kwesties in de samenleving kan de politie zich bemoeien. Dan maar het recht in eigen hand nemen. Deze, uit de media overbekende gegevens heeft Kees ’t Hart als uitgangspunt van zijn nieuwe roman genomen en verrassingsvol uitgewerkt.

Net als Wederzijds – zoals de nieuwe roman van ’t Hart heet – houden krantenberichten veelal geen moraal of levensles voor. Ook in de verteltrant krijgt het boek iets van de objectief aandoende registratie van gebeurtenissen in een artikel in Metro of Volkskrant. Het is namelijk een dagboekachtige verslag met beknopte dialogen en beschrijvingen in korte zinnen. Aan het woord is de ik- en hoofdfiguur. Hij werkt als conrector op een school en deelt zijn leven met een veel jongere vrouw die zijn leerlinge is geweest. Ze wonen in een drukbevolkte straat in een wijk bij het Haagse Centraal Station. Ouder wordend staat deze jeugdig gebleven onderwijsman nog midden in de maatschappij.

Dat zijn middelmatige buurt er evengoed een in Utrecht of Maastricht zou kunnen zijn geeft aan de roman iets universeels gedompeld in een lokale en wat benepen geur en kleur. Het dagelijks bestaan in een Nederlandse volkswijk is aldus voortreffelijk getypeerd. De Haagse vereniging ‘Wederzijds’ tegen geluidsoverlast, bekladding of brandstichting met afdelingen elders in het land opereert net zo anoniem als de daders tegen wie ze optreedt. Het lik op stukbeleid van de vereniging werkt. Wie lid wordt is dadelijk van zijn probleem af maar krijgt er wel een nieuw probleem voor in de plaats door de verplichting tot ondergrondse acties over te gaan tegen andermans schade.

De flitsende dialogen in de rapportage van de hoofdpersoon lijken woordelijk opgetekend uit de mond van zijn medemensen. De personages typeren zo zichzelf en hun levensechtheid wordt nog vergroot door in hun beschrijving bepaalde trekjes bij herhaling te accentueren. Ironie en hilariteit spatten van elke bladzijde af, zeker ook van de passages waarin de geheimzinnigheid rond ‘Wederzijds’ als een strop om de nek van de verteller ligt. De naam van vereniging suggereert saamhorigheid maar biedt haar leden slechts vervreemding en verdeeldheid. Een minimaatschappij die nauwelijks van de officiële samenleving verschilt of die de grimmigheid en kilheid van alledag verhevigd weerspiegeld. Arme, naar communicatie hunkerende hoofdfiguur! Zijn nieuwe ‘vrienden’ houden er omgangsvormen op na waar de wrevel tussen mensen in de gewone samenleving bij verbleekt.

Het middel tegen overlast dat ‘Wederzijds’ biedt wordt gaandeweg erger dan de kwaal. Van welke vereniging is de vertellende ik nu precies lid? Om die vraag te beantwoorden moet hij allerlei zijpaden inslaan. Hij vindt echter niet wat hij zoekt. Elke zekerheid is al snel geen zekerheid. De organisatie tegen overlast is ongrijpbaar en ondanks de weerzin ertegen kan de hoofdpersoon niet uittreden. Sterker nog, de strop om zijn hals wordt langzaam maar zeker tot stikkens toe aangehaald.

De ik-figuur onderzoekt met een kinderlijk oog voor detail hoe ‘Wederzijds’ in elkaar zit. Zijn verslag gaat echter over veel meer dan de vereniging waarvan hij lid is sinds er gedonder was met graffiti bij zijn huis. De ondoorgrondelijkheid van ons bestaan is het eigenlijke onderwerp van ’t Harts roman. De hoofdpersoon krijgt vage taken in de maag gesplitst door medeleden die volstrekte vreemden voor hem blijven. Zelfs wanneer hij samen met hen klussen klaart blijft de Wederzijds-club ongrijpbaar. Zo rijdt hij met twee anderen naar een overlastveroorzaker in een verderop gelegen wijk. Ze vervoeren in een kooi een roofvogel die een van hen tussen de tralies door te grazen neemt. Als de vogel naar buiten wordt gebracht om daar te worden losgelaten blijft de ik achter in de auto met het gewond geraakte medelid:

‘Waar woon je?’ vroeg ik haar.
‘Dat zeg ik niet,’ zei ze. ‘Ik heb mijn buik vol van Wederzijds, ik houd ermee op. Dit is al de derde keer dat zoiets gebeurt.’ Ze liet me haar pols zien. Roy stapte weer in. […]
‘Hier vlakbij zit vast een duivenmelker,’zei hij, ‘en duiven hebben een gloeiende pesthekel aan roofvogels. […] Daar ga je dan met je wedstrijdvoorbereidingen.’

Dit fragment illustreert de levensechtheid van ‘t Harts dialoog en de hilariteit die zijn (simpele) zinnen oproepen. Boven het boek zweeft aanhoudend een sfeer van menselijke eenzaamheid en grimmige cultuurimpasse die door een luchthartige schrijfwijze ‘verteerbaar’ wordt. De in ruim 200 bladzijden voorbijglijdende zwarte wolken boven het hoofd van de verteller doen de lezer glimlachen en soms zelfs schaterlachen. De roman is zoals gezegd veel meer dan een verhaal over een (mysterieuze) vereniging. Evenals in andere boeken van ’t Hart draait het om de thematiek van de raadselen die ons omringen. Telkens weer moeten vaste standpunten verlaten worden om er nieuwe voor in de plaats te stellen.

In de laatste bladzijden van de roman Wederzijds krijgt de hoofdpersoon de zekerheid die hij steeds heeft gezocht. Maar wie goed leest ziet ook hier een vermakelijke ironie hoogtij vieren.

 

 

Wederzijds
Kees 't Hart
Verschenen bij: Singel Uitgeverijen
ISBN: 9789021404042
224 pagina's
Prijs: € 18,99

Meer van Rob Molin:

22 mei 2017

Herrijzende ster van Vaandrager en de tijd dat poëzie op straat lag

Over 'Vaan nu' van Bertram Mourits e.a.
12 april 2017

Zoon springt uit de schaduw van de vader

Over 'Campert & Campert' van Jan en Remco Campert
23 maart 2017

Mooie ontledingen van Alberts werk die aansluiten op zijn levensverhaal

Over 'Leven op de rand. Biografie A. Alberts' van Graa Boomsma

Recent

25 juli 2017

Een Limburgse Rémi

Over 'De dagen' van Frans Budé
21 juli 2017

Vast in het ijs

Over 'Dwars door het ijs' van Cormac James
19 juli 2017

Kijk, lees en geniet!

Over 'Wonderwezens' van Ingrid Biesheuvel, John Rabou
17 juli 2017

Terug naar vroeger

Over 'Hier kom ik weg' van Annette Maas
14 juli 2017

Het barre landschap van de menselijke geest

Over 'Beest' van Paul Kingsnorth

Verwant

20 februari 2017

Hernieuwde belangstelling voor Hitchcock

Over 'Hotel Vertigo' van Kees 't Hart
20 februari 2017

Misverstand als stijlmotief

Over 'Teatro Olimpico' van Kees 't Hart